ColumnStevo Akkerman

Het lot van Duitsland is vastgeklonken aan dat van Europa

Omdat het dit weekeinde dertig jaar geleden was dat Duitsland werd herenigd, begaf ik mij naar het souterrain in de hoop dat daar nog ergens een map zou liggen met oude krantenstukken. Ik wist wat ik zocht: twee interviews uit die dagen, toen ik nog jong was. En jawel, ik had ze nog.

Het eerste interview was met Frans Uijen, alias ‘de rode majoor’. Uijen behoorde tot de linkervleugel van de PvdA, hij was majoor buiten dienst bij de luchtmacht en vice-voorzitter van de Vereniging Nederland-DDR. De wiedervereinigung betekende voor hem de teloorgang van de DDR, en dat was het ook: West-Duitsland slokte Oost-Duitsland op. Maar de meeste Oost-Duitsers wílden opgeslokt worden, en dat was voor Uijen moeilijk te verteren. Het had in de DDR ontbroken aan vrijheid, zoveel wilde hij nog wel toegeven, maar er was toch ook veel tot stand gebracht. Bovendien zag hij een groot Duitsland als een bedreiging voor Europa: ”Het mag erop lijken dat de Duitsers geïntegreerd zijn in de Europese Gemeenschap, ik ben bang dat een verenigd Duitsland zich daar na een jaar of vijf niet meer zo om bekommert.”

Het tweede interview was met Lothar Nestler, de DDR-ambassadeur in Den Haag, voor wie het einde van zijn land ook het einde van zijn loopbaan betekende. Een man in een treurige en, anders dan Uijen, ook deemoedige stemming. Hij had een dictatuur gediend en worstelde daarmee. “Als ik er goed over nadenk, als ik eerlijk ben… ik heb dat systeem meegedragen. In zoverre ben ik medeschuldig.” Over de angst voor het nieuwe Duitsland, zijn nieuwe Heimat tegen wil en dank, zei hij: “Ik geloof dat een gedeeld Duitsland en daarmee een gedeeld Europa een groter gevaar is dan een verenigd Duitsland en een verenigd Europa en ik hoop dat er van Duitsland nooit meer een dreiging uit zal gaan.”

We zijn nu dertig jaar verder en als we een balans zouden moeten opmaken, dan heeft Nestler gelijk gekregen. Het lot van Duitsland is vastgeklonken aan dat van Europa en het lot van Europa is vastgeklonken aan Duitsland, op een manier die niemand had kunnen bevroeden. Met het wegvallen van Groot-Brittannië en de verzwakking van Frankrijk is het soortelijk gewicht van Duitsland zwaarder geworden dan ooit de bedoeling was – niet alleen de rest van Europa was daar huiverig voor, de Duitsers zelf nog meer.

Dat Duitsland deze sleutelrol kan vervullen zonder angst aan te jagen, is natuurlijk niet alleen aan Angela Merkel te danken, maar haar rol kan moeilijk worden overschat. Misschien is het omdat ze opgroeide in de benauwenis van de DDR: ze weet dat macht gedragen moet worden door innerlijke overtuiging, en dat macht, wil die niet ijdel en egocentrisch worden, moet worden gedeeld. “De natiestaat alleen heeft geen toekomst. Met Duitsland zal het op lange termijn alleen goed gaan als het met Europa goed gaat”, zei ze in mei, toen de EU weer eens op breken stond, mede door toedoen van het kortzichtige Nederland.

Grote vraag na 2021, als ze vertrekt: wat is Duitsland zonder Merkel?

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden