null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Het lijkt alsof Nederland in al zijn geledingen doldraait

Stevo Akkerman

Waarom het allemaal tegelijkertijd gebeurt weet ik ook niet, maar het lijkt alsof het land in al zijn geledingen doldraait. En dat degenen die aan de knoppen zouden moeten zitten, zichzelf hebben uitgeschakeld. Terugkijkend op 2021 spreekt Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen van ‘demissionaire stilte en bestuurlijke introspectie’, terecht natuurlijk, maar ik ben bang dat het nog erger is. Het bestuur gooit problemen jarenlang bewust over allerlei schuttingen, en moet nu verbaasd constateren dat ze niet vanzelf zijn opgelost.

Zo ontstaan er onmenselijke toestanden in de asielopvang, zijn er onvoldoende ic-bedden, worden kinderen uit huis geplaatst zonder dat goede zorg gewaarborgd is, blijft het toeslagenschandaal dooretteren, worden de Groningers geschoffeerd, moeten rechters eraan te pas komen om de overheid aan haar eigen stikstofregels te houden en kopen ouders bijlessen in om hun kinderen door het examen te helpen – ‘een patroon van onvermogen’, aldus Van Zutphen donderdag in Trouw.

De ombudsman is niet de enige die alarm slaat, dan zou men in regeringskringen nog kunnen denken dat dat nu eenmaal diens professionele tic is. Maar donderdag meldde zich ook Henk Naves, de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak. Hij moet er als rechter voor ‘uit zijn comfortzone komen’, maar de vele ‘buikpijndossiers’ dwingen hem ertoe, zei Naves tegen NRC. Hij vertelde dat de raad twee maanden geleden een brandbrief over de jeugdhulpverlening heeft gestuurd naar het kabinet, waarop nog steeds geen antwoord is gekomen. Daarom brengt hij de kwestie in de openbaarheid: kinderen die op last van de rechter uit huis worden geplaatst lopen ‘onomkeerbare risico’s’ omdat het door geldgebrek en capaciteitsproblemen te vaak ontbreekt aan ‘daadwerkelijke hulpverlening’. “Er worden ons verantwoordelijkheden toegekend door de wet, die wij niet kunnen waarmaken.”

In die woorden klinkt een samenvatting van de dominante politieke leer van de afgelopen decennia, die van de terugtredende overheid, een landsbestuur dat niet wil sturen – we moesten vooral niet gaan denken dat de staat een ‘geluksmachine’ was, zei VVD-premier Rutte en voilà, daar ging de jeugdzorg: de gemeenten mochten zich er voortaan over ontfermen, weliswaar met minder budget, maar lekker dicht bij de burger.

Het afstoten van taken, en daarmee van politieke verantwoordelijkheden, uitte zich niet alleen in de verschuiving van nationale naar regionale en lokale gremia (sommige zonder democratisch mandaat), maar sowieso in de geringe belangstelling voor de uitwerking van beleid. Ook dat werd apolitiek gemaakt, de regering legde het op het bord van zelfstandige uitvoeringsinstanties of schoof hele beleidsterreinen naar de vrije markt, zoals de volkshuisvesting.

Bij het afsluiten van zijn taak als informateur wees Herman Tjeenk Willink vorig jaar nog eens op het schadelijke gevolgen van deze politieke desinteresse. Het leidt tot ‘rampen’, zei hij, de toeslagenaffaire in gedachten. “De menselijke maat in het overheidsoptreden komt niet terug zolang de politiek de uitvoerende diensten als machines blijft beschouwen die aan en uit kunnen worden gezet en na elk incident sneller gaan draaien.” Ik betwijfel of zijn woorden zijn gehoord.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden