ColumnNelleke Noordervliet

Het kostbare ik, het kwetsbare ego

De Nederlanders gaan door voor een nuchter volkje. Niet snel opgewonden, niet snel bang of boos. Elders in de wereld heerst een wat alarmistischer sfeer. Kijk in de VS een poosje naar de nieuws- en weerzenders en de ene ramp lost de andere af, het ene gevaar wordt nog bloediger afgeschilderd dan de andere dreigende catastrofe. De zenders bieden tegen elkaar op in toonhoogte. Zie ook de ziedende menigten in islamitische landen als de profeet is beledigd. Beluister in Frankrijk het mitrailleurvuur van opinies in een talkshow. Dat zien we in Nederland niet. Wij reageren gedempt. Over het algemeen. Behalve als er een Elfstedentocht komt.

Toch zien we ook hier tekenen van aanpassing aan de internationale trend. Om de aandacht van abonnees, kijkers en volgers te behouden moet een bericht nooit gepaard gaan met enerzijds/anderzijds of een ironische ’t-zal-wel-reactie. Jinek moet winnen van Op1 en dat doet ze niet met ingetogenheid.

Dus wordt Nederland – zij het nog voorzichtig geformuleerd – door vele rampen bedreigd. De stijging van de zeespiegel is zo’n potentiële ramp. Het coronavirus is er ook een van. De voorraden medicijnen en voedingsmiddelen die we nog hebben liggen van de vogelgriep en de Mexicaanse griep worden bekeken op houdbaarheidsdatum en snel vervangen. Geen mondkapje meer te krijgen. We bereiden ons voor. Kom maar op! Al snel luwt de belangstelling. Ons maak je niet gek.

Nauwelijks met leven begonnen maar meteen al opgebrand

Zo vinden we de burn-outepidemie waarvoor diverse instanties waarschuwden ook al heel gewoon. Jonge mensen lijden er in toenemende mate aan. Nauwelijks met leven begonnen maar meteen al opgebrand. De verlammende werking van een burn-out duurt lang en heeft vervelende consequenties voor de economische inzetbaarheid van de slachtoffers. Zelfs als ze voorzichtig de weg naar een normaal werkzaam ­leven inslaan, zal altijd de dreiging van een nieuwe burn-out hun bewegingen onzeker maken. Hun leven is voorgoed getekend. Hun cv is verpest.

Oorzaken worden gezocht en uiteraard gevonden in de hoge maatschappelijke druk om te presteren, de hoge verwachtingen die mensen van zichzelf hebben en de hoge eisen die ze bijgevolg aan zichzelf stellen, de concurrentieslag met collega’s en vrienden die allemaal succesvoller zijn, het behoeftenpatroon dat door de consumentenmaatschappij wordt opgelegd. Enfin, de hele omgeving krijgt de schuld van de ziekte. En de mate waarin het eigen ik verantwoordelijk kan worden gesteld wordt gezien als een verwerpelijke ­poging tot blaming the victim.

Het ego als kern waaromheen het hele universum draait

‘Tegen een burn-out aanhangen’ is een statussymbool geworden voor het heel erg druk hebben in een verantwoordelijke en goedbetaalde baan maar er toch net niet aan onderdoor gaan. Knap, hoor! Gebeurt het toch, dan heb je iedereen gewaarschuwd en bewondert men de moed waarmee je tot het gaatje bent gegaan. En: ‘Goed dat je het bespreekbaar maakt!’ Het ego is in dezen de kern waaromheen het hele universum draait.

Naar mijn idee is het kostbare ik, het kwetsbare ego, een zeer overschatte categorie in het denken van de mens. Terwijl een juiste opvatting van het ego kan helpen een evenwichtige positie in te nemen in de maatschappij.

In een samenleving gekarakteriseerd door toenemend individualisme heb ik zelden zovelen aan conformisme zien lijden. Iedereen moet het druk hebben, succesvol zijn, en bij mislukking geheel blaamloos en modieus slachtoffer worden. Je zou zeggen dat een individualist in hoge mate schijt heeft aan de opinies van anderen. In werkelijkheid zitten de individualisten van nu hopeloos gevangen in de genadeloze blikken van de buitenwereld. En dat gevangen individu is op zijn beurt keihard voor zijn concurrenten. Het opgeblazen valse ego is de grootste vijand van een gezonde, sociale levensstijl.

Jongeren met burn-out: ik word er nogal ongeduldig van. Advies: beperk telefoongebruik en social media, kies je vrienden zorgvuldig uit, studeer en werk hard, aanvaard je beperkingen, wees met weinig tevreden, lach om ­jezelf, laat je niet opfokken. Er is tijd genoeg.

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelle’s en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden