OpinieKerkgebouwen

Het kerkgebouw geeft een transcendente dimensie van het leven weer en maakt die ervaarbaar

Historische kerkgebouwen hebben unieke spirituele betekenis, voor iedereen, betogen Rudolf Oosterdijk en Andrew Irving.  

Aan de (her)bestemming van kerkgebouwen heeft Trouw afgelopen maanden een reeks artikelen gewijd. Wat te doen met de vaak historische gebouwen die door de kerkelijke gemeentes worden opgegeven, maar die zo belangrijk zijn in ons landschap en voor onze cultuur? Het probleem van zo’n maatschappelijk belang is dat op aanmoediging van de staatssecretaris burgerlijke gemeentes nu met een ‘kerkenplan’ komen.

Architecten geven hun mening. Soms komt even een kerkrentmeester aan het woord. Maar terwijl veel historische kerkgebouwen eigendom zijn van een gemeente van de Protestantse Kerk in Nederland, lezen we geen visie vanuit die geloofsgemeenschap.

Wat is het kerkgebouw vanuit het perspectief van een christelijke geloofsgemeenschap? Het is de ruimte waar de gemeente samenkomt om luisterend, zingend, biddend God te ontmoeten. Historische kerken, uit de Middeleeuwen en de Renaissance, hebben vaak een architectuur die een uitdrukking is van die ontmoeting met God. Het gebouw geeft een transcendente dimensie van het leven weer en maakt die ervaarbaar. Het heeft een weidse ruimte die de bezoeker de mogelijkheid biedt om daarin haar/zijn eigen plek te zoeken: in het licht of in de schaduw, in de ontmoeting met anderen of in anonimiteit, in de stilte of in de klank van het orgel, in de zondagse eredienst of in een doordeweekse activiteit.

Verwijzend karakter

En het is een ruimte die inperkt. Het meubilair, de verbeeldingen, de teksten en het orgel geven de ruimte een verwijzend karakter: het gaat hier om de ontmoeting met de Eeuwige. Een historische kerk is daarmee een unieke spirituele ruimte.

Bij de (her)bestemming van historische kerken wordt gesproken van een emotionele binding van kerkgangers. Met die term wordt een gehechtheid bedoeld aan het gebouw waarmee men nu eenmaal vertrouwd is. Daarmee kan die binding gemakkelijk als een niet ter zake doend argument worden weggezet. Wie de moeite neemt om door te vragen, ontdekt dat het meestal gaat om de beleving van spiritualiteit in de ruimte.

Spirituele betekenis

Bij de openstelling van historische kerkgebouwen blijkt vaak dat niet-kerkelijke bezoekers die spirituele betekenis goed aanvoelen. Dit artikel is dan ook geen pleidooi om die kerken exclusief voor de eredienst te behouden. Met de seculiere gesprekspartners in de discussie over de (her)bestemming is het vaak mogelijk om tot een meervoudig gebruik van een kerkgebouw te komen. We willen wel een pleidooi houden om historische kerkgebouwen hun eigen verhaal van transcendentie en geloof te laten vertellen.

Kerkelijke gemeentes zouden bij hun keuze tussen verschillende kerkgebouwen het argument van de architectonische taal en de daarmee samenhangende spiritualiteit als een valide argument moeten meewegen.

Helaas ontbreekt de stem van de Protestantse Kerk in Nederland in deze discussie. Kerkelijke gemeentes die met een gebouwenvraagstuk zitten, krijgen geen ander dan een pragmatisch (lees: financieel) advies. Waarom geen gebouwenvisie ontwikkelen en gemeentes inhoudelijk adviseren bij hun keuzes?

Historische kerkgebouwen zijn niet alleen cultureel erfgoed, vergelijkbaar met musea. Wij durven de stelling aan: met de geschriften van kerkvaders en -moeders, belijdenisgeschriften, liederen en liturgische teksten maken zij deel uit van de kerkelijke traditie. Want zij vormen mede het geloof van de kerkelijke gemeente van nu. En zij kunnen aspecten van het geloof verbeelden en verklanken voor wie daar niet mee bekend zijn.

Menig niet-kerkelijke bezoeker van een historische kerk ziet en hoort een wereld opengaan. 

Lees ook:

Zo hoopt Rotterdam zijn 158 gebedshuizen te behoeden voor sluiting

Rotterdam heeft plannen gemaakt om het religieus erfgoed in de gemeente te beschermen. Maar gaan die ook werken? De Evangelische Broedergemeente is vooralsnog sceptisch. 

Steeds breder wordt erkend dat het religieus erfgoed van belang is

Het is eigenlijk raar dat het zo lang heeft moeten duren, maar eindelijk beginnen de Nederlandse gemeenten zich te bekommeren om de toekomst van hun religieus erfgoed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden