null Beeld

OpinieAftreden Rutte III

Het kabinet is gevallen, maar de zelfreflectie ontbreekt bij de politiek

De politiek moet er zijn voor álle Nederlanders, juist ook voor mensen die denken dat de politiek er niet meer voor hen is. Dat is een opdracht voor dit kabinet, want vertrouwen moet verdiend worden, verklaarde Mark Rutte bij het aantreden van dit kabinet. Afgelopen vrijdag trad het derde kabinet Rutte af, vanwege de toeslagenaffaire. Dit aftreden was onvermijdelijk, na het ontluisterende rapport ‘Ongekend Onrecht’ van de commissie kinderopvangtoeslag. Tegelijk is het verstandig dat de demissionaire regering zich nog volledig wil blijven inzetten om de coronacrisis te bestrijden.

Wie terugblikt, moet concluderen dat de liberaal-christelijke regering de belofte bij haar aantreden niet heeft kunnen waarmaken. Het kabinet erkende jarenlang de signalen niet te hebben opgepakt dat burgers groot onrecht werd aangedaan. De problematiek werd, zo zei de premier, pas duidelijk toen ze uiteindelijk zelf met gedupeerde ouders spraken. De overheid heeft hierin haar kerntaak verzaakt. Wat die kerntaak is, daarvoor citeerde Rutte zijn liberale voorganger Cort van der Linden: “De staat dringt de overmoedigen terug, beschermt de zwakken, verdeelt de risico’s en stelt zich in het haastig gedrang aan allen tot gids.”

Dit aftreden markeert de verantwoordelijkheid die het kabinet Rutte neemt voor een op alle fronten falende overheid. De toeslagenaffaire zelf zal nog een lange staart krijgen, want de beloofde ‘snelle’ afhandeling van de schade bij de gedupeerde ouders lukt maar niet. En onduidelijk is nog hoe diep het institutioneel racisme overheidsbreed is verankerd. Dit onderwerp is zo explosief dat hiervoor zelfs nog een nieuwe volwaardige parlementaire enquête is gerechtvaardigd.

Goede voornemens

Het demissionaire kabinet heeft alvast een pakket aan goede voornemens om herhaling te voorkomen. Wat hierin opvalt, is dat er geen analyse is gemaakt hoe de overheidstrein zo erg heeft kunnen ontsporen. Ook een reflectie op het eigen politieke functioneren en de politieke cultuur ontbreekt. De trap veeg je doorgaans van bovenaf schoon. Maar deze regering wil onderaan bij ambtenaren de cultuurverandering starten. Dat premier Rutte en minister Hoekstra er geen been in zien om gewoon lijsttrekker te blijven, geeft dan ook te denken hoe serieus de cultuurverandering wordt genomen. De kiezer mag hierover oordelen. 

Een reactie op het eigen politiek functioneren ontbreekt ook bij de Tweede Kamer. Behalve de opgestapte PvdA-leider Lodewijk Asscher, is er nog geen politieke partij die enige zelfreflectie heeft geuit. Terwijl daar volgens het rapport voldoende reden voor is.

Deze week debatteert het demissionaire kabinet met de Kamer over het rapport Ongekend Onrecht. Het zou de Kamer sieren dan niet met verkiezingsretoriek te komen, maar eens met de blik van de burger op zichzelf te reflecteren.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden