ColumnStevo Akkerman

Het kabinet blijft zoeken naar manieren om de luiken dicht te houden

Telkens als je denkt dat de bodem van de beerput is bereikt, blijkt er nog een volgende laag stront te liggen. Berichten van Trouw en ‘RTL Nieuws’ maakten gehakt van de ene ontkenning na de andere, en zo ontvouwde zich gaandeweg de diepte van het (toeslagen)schandaal bij de Belastingdienst. Met als voorlopig laatste conclusie dat er op grote schaal ‘etnisch geprofileerd’ werd: een sjieke formulering voor de onwettige praktijk om sommige burgers als gelijker te beschouwen dan andere.

En het is niet alleen de beerput die geen bodem blijkt te hebben, het is ook de doofpot. Morgen debatteert de Kamer voor de vierde keer met minister Bijleveld van Defensie over de zeventig burgerdoden die vielen bij een Nederlandse luchtaanval in Irak; steeds komt de waarheid iets dichterbij. Wie zal zeggen wat er nog meer speelt, bij welk departement dan ook? Er is net iets te vaak sprake van politiek geheugenverlies om te vertrouwen dat de regering net zoveel van ‘transparantie’ houdt als zijzelf beweert. Het parlement en de pers worden met alle genoegen het bos in gestuurd.

Tegengewerkt

Trouw kan erover meepraten, schreef Cees van der Laan vorig jaar in zijn ‘Brief van de hoofdredactie’. “Of wij nu onderzoek deden naar zaken bij het UWV, Shell, het ministerie van buitenlandse zaken, de Belastingdienst of andere instanties – op alle mogelijke manieren zijn we tegengewerkt. Van het niet beantwoorden van telefoontjes of mails, beloftes die niet worden nagekomen, liegen, tot het traineren van Wob-verzoeken. En als documenten toch worden vrijgegeven onnodig veel zwart lakken of in een enkel geval dossiers tot staatsgeheim verklaren. In het ergste geval kregen we te maken met een regelrechte bedreiging door een voorlichter richting een van onze redacteuren (“Als je dit publiceert maken we je kapot.”)

Of het schofferen van de pers even ernstig is als het minachten van het parlement laat ik even in het midden, maar het is duidelijk dat wie de macht wil controleren, stuit op dichte deuren met zware sloten – RTL-journalist Pieter Klein schreef er uitgebreid over. Volgens de Grondwet heeft de Kamer, en dat wil zeggen elk Kamerlid, het recht de regering te vragen om ‘inlichtingen’ en heeft de regering de plicht die te verschaffen. Maar in de praktijk legt de regering dat maar al te vaak naast zich neer, en dan is er een Kamermeerderheid nodig om de informatie per motie af te dwingen, wat nog niet meevalt omdat coalitiepartijen de neiging hebben hun eigen ministers af te schermen. Bovendien kunnen moties genegeerd worden, dan rest alleen het opzeggen van het vertrouwen in een minister; een te zwaar wapen om regelmatig in te zetten.

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt diende in februari een motie in om het parlementaire informatierecht te bevestigen. Die werd aangenomen met 150 stemmen voor, 0 stemmen tegen. Maar het kabinet traineert en blijft zoeken naar manieren om de luiken dicht te houden. Wel zo handig als je berichten over burgerdoden wilt afdoen als ‘irrelevante geruchten’, zoals premier Rutte aanvankelijk deed.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden