opinie

Het is twijfelachtig of de Catalanen wel recht hebben op afscheiding

Castells, traditie van menselijke torens in Catalonië. Beeld anp

Opvallend is dat vrijwel niemand betwijfelt dat Catalanen een volk zijn met een eigen taal en cultuur, zegt historicus en nationalisme-expert Eric Storm. Toch is die Catalaanse cultuur’ vooral het product van het actieve beleid van Catalaanse nationalisten en de regionale overheid.

Veel commentatoren zijn van mening dat de Spaanse regering een officiële volksraadpleging over de onafhankelijkheid van Catalonië mogelijk zou moeten maken. De regioregering onder leiding van regiopresident Carles Puigdemont probeert hier op in te spelen door op te roepen tot dialoog en internationale bemiddeling. Hij riep zaterdag in het Engels Europese burgers op tot hulp.

Maar wat is nu precies het ‘volk’ dat recht zou hebben gehoord te worden? Zijn dit de inwoners van de autonome regio in het uiterste noordoosten van Spanje? Nee, want dit zou betekenen dat elk van de 17 autonome regio's van Spanje het recht zou hebben om zo'n referendum te organiseren.

Catalonië worden speciale rechten toebedacht omdat Catalanen een apart volk zouden vormen. Hier wordt ‘volk’ niet meer gebruikt in de zin van burgers van een staat, maar als een unieke bevolkingsgroep met een eigen taal, cultuur, tradities en geschiedenis, die recht heeft - als de meerderheid dat wil - op een eigen staat.

Iedereen tweetalig

Maar juist dat recht op afscheiding is twijfelachtig. Zo is een probleem dat in Catalonië maar 35 procent van de bevolking het Catalaans als moedertaal heeft en 59 procent het Spaans, terwijl in de praktijk vrijwel iedereen tweetalig is.

Nu zullen Catalaanse nationalisten tegenwerpen dat dit een gevolg is van de massale komst van migranten uit andere delen van Spanje en van het verbod op onderwijs in het Catalaans onder de dictatuur van generaal Franco (1939-1975). Het is echter niet zo dat Catalaans voor die tijd wel dominant was. Bovendien is de Catalaanse standaardtaal een uitvinding die dateert uit het begin van de 20ste eeuw en die vervolgens oprukte ten koste van allerlei lokale dialecten.

Verder behoren de Catalaanse taal en cultuur niet exclusief aan de Catalanen. Het taalgebied loopt van Roussillon (gebied rond Perpignan) in het noorden tot Alicante in het zuiden en omvat ook het vorstendom Andorra en de eilandengroep de Balearen.

Lokale traditie

De Catalaanse cultuur stamt al evenmin uit een ver verleden. Veel lokale of internationale gebruiken zijn in de afgelopen anderhalve eeuw tot Catalaanse tradities omgevormd. Zo zijn de 'Castells' - de menselijke torens - oorspronkelijk een lokale traditie, en is de 'Sardana' de Catalaanse versie van een wijdverbreide reidans. De typische cava-wijn heeft als imitatie van champagne zelfs een buitenlandse oorsprong. Een belangrijk rol in de verspreiding van de Catalaanse cultuur heeft de Franco-dictatuur gespeeld. Juist door het van bovenaf opleggen van de Spaanse taal en cultuur, riep alles wat Catalaans was positieve associaties op.

Geframed

De invoering van regionale autonomie in 1979 leidde al snel tot een verregaand proces van ‘catalanisering’. Hoewel de regio officieel tweetalig is, wordt het onderwijs vrijwel exclusief in het Catalaans gegeven. In het geschiedenisonderwijs gaat de meeste aandacht uit naar Catalaanse geschiedenis, waarbij de nadruk ligt op de periodes dat de regio door Madrid werd ‘onderdrukt’.

In uitingen van de nationalistische partijen, de regionale zender TV3 en het onderwijs wordt Spanje voortdurend geframed als een buitenlandse macht. Er wordt stelselmatig gesproken over de ‘Spaanse staat’ als het gaat over de regering in Madrid. De Catalaanse ‘cultuur’ is vooral het product van het actieve beleid van Catalaanse nationalisten en de regionale overheid.

Eric Storm is historicus en nationalisme-expert, verbonden aan de Universiteit Leiden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden