Opinie

Het is tijd om kunst op waarde te schatten

Laurens de Man, pianist en organisatie, één van de jonge kunstenaars die door Trouw worden gevolgd.Beeld Bram Petraeus

Het succes van de kunsten gaat ten koste van de makers. De overheid kan niet afzijdig blijven, aldus Gijs Scholten van Aschat, voorzitter van de Akademie van Kunsten.

In Trouw verschenen vorige week interviews met jonge kunstenaars. Wat een tomeloos enthousiasme en wat een grenzeloze energie, die resulteren in geweldige composities, films of kunstwerken. Én in een abominabel laag inkomen. Dat accepteren deze makers in de hoop op een beter betaalde toekomst. Maar ik ben er niet gerust op dat die er komt. Want al produceert Nederland kunst van topniveau, op dit moment worden maar weinig kunstenaars top of zelfs maar fatsoenlijk betaald.

De Nederlandse kunsten doen het internationaal ontzettend goed. Of het nu dans, muziek, theater, opera, architectuur of beeldende kunst betreft, we behoren tot de absolute wereldtop. Dat wordt regelmatig vastgesteld door de internationale vakpers. Maar laat die schittering van internationale bokalen en awards ons niet verblinden. Het succes dat we nu oogsten, rust op een beleid van langer geleden. Nieuwer beleid heeft makers kwetsbaar gemaakt.

De Raad voor Cultuur en de Sociaal-Economische Raad constateerden al dat het merendeel van de makers beroerd betaald wordt. Ongeveer de helft van iedereen met een creatief beroep hoeft niet eens te dromen van een modaal inkomen. Gemiddeld verdienen zzp'ers in de creatieve sector 19.000 euro, ongeveer de helft van wat zzp'ers in andere sectoren verdienen. Wie net is afgestudeerd als autonoom beeldend kunstenaar kan doorgaans op hoogstens 880 euro per maand rekenen - bruto. Het succes van de kunsten heeft dus een prijs. Die betalen niet de gebruikers, maar de makers zelf. Zij betalen door vele uren laag- of onbetaald te werken.

Als Nederland topkunst wil blijven maken, moeten we zorgen dat de jonge aanwas ook perspectief heeft. Het enthousiasme van jonge makers als Laurens, Zara, Nick en Pip is bewonderenswaardig. Maar de kans is groot dat ook zij genoeg krijgen van het zoveelste bijbaantje, het zoveelste gratis optreden en de zoveelste keer dat ze zo ontzettend veel kunnen leren van die ene, nieuwe productie. Het wordt tijd dat de mythe van de creperende kunstenaars, die alleen tot grootse prestaties kunnen komen doordat zij ongelooflijk afzien, wordt doorgeprikt. Uiteindelijk willen wij toch allemaal dat de kunst op waarde wordt geschat?

Meer dan versiering

Want kunst is overal, of je het nu opmerkt of niet. Een leven zonder is niet denkbaar. Kunst heeft waarde voor u, voor mij, voor iedereen. En dat schrijf ik zonder enige pretentie. Kunst is meer dan versiering van het leven. Alles wat we gebruiken is ontworpen. Alles wat we met elkaar delen, doen we in verhalen. Als het even kan, benutten we onze vrije avond voor binge-watchen. Voor een tientje per maand heb je onbeperkt toegang tot je favoriete muzikanten of series. Het klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook. Niet voor de gebruiker, wel voor de maker. Tegenover grote platforms als Spotify, Ziggo of Netflix staat de maker machteloos. Grote bedrijven verdienen goed aan deze McDonaldisering van de cultuurconsumptie. En de maker? Die ziet daar nagenoeg niets van terug.

Ook de politiek begint te beseffen dat kunstenaars fatsoenlijk betaald moeten worden. Al werd de bal eerst teruggekaatst: de sector werd opgeroepen zichzelf te redden. Een Arbeidsmarktagenda werd opgesteld, en de Fair Practice Code ontwikkeld. Daarmee kunnen makers en opdrachtgevers tot een fatsoenlijke overeenkomst komen.

Maar de politiek mag ook wat doen. Geef vertrouwen, beperk overregulering, want de manager verdient meer dan de maker. Creëer experimenteerruimte voor tariefafspraken. Ontwikkel een sociaal vangnet voor de zzp'er. Ondersteun de vorming van een collectieve onderhandelingspositie voor kunstenaars. En versterk de positie van de maker binnen het auteursrecht. Daarvoor hebben we Den Haag hard nodig.

Lees ook:

Hoe overleef je als jonge kunstenaar?

Kunstenaars moeten een eerlijke beloning krijgen, vindt minister Van Engelshoven. Daar is nu nog geen sprake van.  De jonge veelbelovende kunstenaars die trouw volgt verdienen weinig, schrappen de vakantie, wonen anti-kraak en lopen door op oude schoenen. Maar ze klagen niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden