Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het is opvallend hoe de nieuw-rechtse partijen in Europa naar Rusland kijken voor inspiratie

Opinie

Stevo Akkerman

Columnist Stevo Akkerman © Trouw
Column

Net als de andere bioscoopbezoekers kostte het me moeite me los te maken uit de stoel nadat ik de documentaire ‘Liefde is aardappelen’ had gezien. Een film waarin het tegelijkertijd warm en koud is, met weerloze mensen en een ongenadig lot. 

Regisseur Aliona van der Horst schildert het leven van haar Russische moeder en daarmee de geschiedenis van een staat die zijn eigen kinderen opvrat. Terwijl vaders vochten aan het front, werden moeders gedwongen aan het werk te gaan op het land, hun zuigelingen thuis achterlatend, waar ze stierven van de honger. “Ik leef er nog elke dag mee”, zegt Aliona’s nicht Tanja. “Het gevoel dat je in dit land niemand bent.”

Lees verder na de advertentie

Komende woensdag wordt de documentaire op tv uitgezonden; ik denk dat u hem moet gaan zien. De film verklaart iets van de Russische behoefte aan een nieuw houvast, zoals die ook bleek uit het bijzondere interview in deze krant met Sergej Karaganov, afgelopen zaterdag. 

In ‘Liefde is aardappelen’ ontvluchten zes zussen elk op hun eigen ­wijze het verleden, bijvoorbeeld door zich over te geven aan het Russisch-orthodoxe geloof, en bij Karaganov, oud-­adviseur van Vladimir Poetin en Boris Jeltsin, doet zich iets soortgelijks voor. Het ene speelt zich af in de nietigheid van het Russische dorp, het andere in de gangen van het machtige Kremlin, maar in beide gevallen wordt gezocht naar iets dat de mens op kan tillen na decennia van kleinering en vernedering.

Blijkbaar is de lokroep van het autocratische en na­ti­o­na­lis­ti­sche denken zo sterk, dat het niet ­uitmaakt waar die vandaan komt.

Masculien-christelijk

Zoals er overcompensatie schuilgaat achter de vroomheid van tante Ljoeba in de film, zo lijkt dat ook het geval bij de nationaal-religieuze grootspraak van Karaganov, die geldt als een invloedrijk man. Volgens hem vertegenwoordigt Rusland tegenwoordig de Europese waarden meer dan Europa zelf, en komt dat door de herontdekking van het christendom. Poetin, ‘de belichaming van een winnaar’, gaat daarin voorop, aldus Karaganov. “Poetin is masculien, christelijk… eigenlijk zouden de meeste Europeanen zo’n leider wel willen hebben.”

Hij overdrijft natuurlijk, zo wanhopig zijn we in ­Europa nu ook weer niet, maar het is opvallend hoe de nieuw-rechtse partijen in verschillende Europese landen naar het Oosten kijken voor inspiratie. Zich hullend in de mantel van de joods-christelijke traditie of het cultuurchristendom, voelen ze verwantschap met een cynisch bewind in Moskou, dat is gegroeid op de ruïnes van zeventig jaar communisme en eeuwenlang tsarendom. Het blijft wonderlijk. Maar blijkbaar is de lokroep van het autocratische en nationalistische denken zo sterk, dat het niet ­uitmaakt waar die vandaan komt, en smelt bij sommigen elk beoordelingsvermogen, zodra iemand zich opwerpt als ‘masculien-christelijk’.

Met het geloof uit de evangeliën heeft dat allemaal weinig te maken. Niemand heeft dat helderder uitgedrukt dan de Sloveense filosoof Slavoj Zizek: “Het hedendaagse populisme weerspiegelt een stap terug, van de christelijke ethiek van ‘heb je naasten lief’ naar de heidense bevoorrechting van de eigen stam boven de barbaarse Ander.”

Lees hier meer columns van Stevo Akkerman

Deel dit artikel

Blijkbaar is de lokroep van het autocratische en na­ti­o­na­lis­ti­sche denken zo sterk, dat het niet ­uitmaakt waar die vandaan komt.