null Beeld

ColumnBart Zuidervaart

Het is niet te laat om de belofte van nieuw leiderschap waar te maken

Bart Zuidervaart

Wie verkiezingen verliest, heeft een mislukte campagne gevoerd onder de vlag van een verkeerde slogan. Zo ging Jesse Klaver begin dit jaar de boer op met ‘Meer toekomst, meer GroenLinks’, een leus waar de kiezer zich geen raad mee wist. In een evaluatie van het verkiezingsdebacle constateerde het Wetenschappelijk Bureau dat Klaver vooral het nieuws haalde met geflopte voorstellen (het startkapitaal voor jongeren, linkse blokvorming in de campagne), in plaats van met het gedroomde thema: klimaatverandering.

Het CDA wisselde in aanloop naar de verkiezingen van lijsttrekker, waarmee ook de slogan veranderde. ‘Zorg voor elkaar’, een logische keuze voor coronaminister Hugo de Jonge, werd ‘Nu doorpakken’ van Wopke Hoekstra, een holle kreet zonder enige link met het gedachtegoed van de partij.

Maar hebben winnaars per definitie geslaagde slogans? Ruim zeven maanden na de verkiezingen hangt nog altijd de D66-belofte van nieuw leiderschap in de lucht. Wat we weten is dat vooral het bestaande leiderschap heeft gezegevierd en waarschijnlijk ook het gezicht van het komende kabinet wordt.

Nieuw leiderschap draait niet om besmeuren

Vooralsnog is het resultaat voor D66 magertjes. Nieuw leiderschap is namelijk niet het besmeuren van de naam van de informateur, wat spindoctors deden, door achter de schermen de roddel te verspreiden dat Johan Remkes tijdens formatiegesprekken iets te veel drank op zou hebben.

Nieuw leiderschap is niet het voortijdig verlaten van het kabinet voor een mooie functie bij een duurzaamheidsorganisatie, wat D66’er Stientje van Veldhoven in juli deed. Of het accepteren van een baan als staatssecretaris en tegelijkertijd wel Kamerlid blijven, wat partijgenoot Steven van Weyenberg in augustus deed.

Nieuw leiderschap is niet het wegzetten van een coalitiegenoot als geparkeerde, roestige auto, wat Kaag in juni deed, wetende dat D66 jarenlang met de ChristenUnie is opgetrokken en op belangrijke thema’s als klimaat en migratie zelfs nauw met de partij heeft samengewerkt. Het is ook niet aftreden na een aangenomen motie van afkeuring, wat Kaag in september deed als demissionair minister van buitenlandse zaken. In het verleden zijn meerdere bewindslieden vertrokken nadat hun beleid door de Kamer was afgekeurd. Je kunt beter concluderen dat bij Mark Rutte sprake was van vastgeroest leiderschap door in de nacht van 1 april een zeer breed aangenomen motie van afkeuring te vertalen in een aanmoediging om het geschonden vertrouwen te herstellen vanuit een nieuw kabinet. Zijn kabinet dus.

Met recht een experiment

Voor Kaag resteert de dure plicht om dat nieuwe leiderschap voor haar kiezers waar te maken. De cruciale fase van de kabinetsformatie is aangebroken, de informateurs spreken met recht over een ‘experiment’. Er moet namelijk een dun coalitieakkoord komen, waarna ministers maatregelen uitwerken in een regeerprogramma. Het is niet de bedoeling dat coalitiefracties zich met dat laatste bemoeien.

Dat is de theorie. De neiging van de onderhandelaars zal groot zijn om toch een stempel te drukken op dat regeerprogramma, uit angst dat ministers of het parlement rond gevoelige kwesties vrij spel krijgen. Nieuw leiderschap kan zich vertalen in het weerstaan van die verleiding en het overtuigen van de collega’s om hetzelfde te doen.

Bart Zuidervaart is chef van de redactie politiek. Hij schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden