Beeld Trouw

ColumnNelleke Noordervliet

Het is niet het vuurwerk dat me angst aanjaagt, het is de erosie van de sociale cohesie

Ik had er vroeger altijd een hekel aan wanneer werd gezegd: “Dan moeten de goeden maar onder de kwaden lijden”. Het betekende dat de fatsoenlijke meerderheid een onschuldig plezier werd ontzegd omdat een enkeling het verpestte. Het had iets onrechtvaardigs, omdat de fatsoenlijken beseften dat de raddraaiers toch nooit berouwvol van hun dwaling zouden weerkeren. Het verbod had alle kenmerken van machteloosheid. De oorzaak van de ellende wordt niet aangepakt. Datzelfde zien we nu gebeuren met de ‘vuurwerktraditie’.

Van mij mag alle vuurwerk verboden worden. Knallend het nieuwe jaar ingaan heeft mij nooit geïnteresseerd. Ik haat de troep die achterblijft. En alle excessen die met vuurwerk gepaard gaan vind ik weerzinwekkend. Het beroep op ‘traditie’ is modieuze flauwekul.

Erosie van de sociale cohesie

Wat mij in de Oud/Nieuw-gewoonte het meest stoort is het evidente autoriteitsprobleem dat de politie heeft. Kennelijk onttrekt een aanzienlijk deel van met name de grotestadsbevolking zich aan het gezag van de overheid, die het geweldsmonopolie heeft maar daar nauwelijks gebruik van durft te maken. Het is niet het vuurwerk dat me angst aanjaagt, het is de erosie van de sociale cohesie en van het verantwoordelijkheidsgevoel dat we moeten hebben voor elkaar.

Ik dacht aan Johan Huizinga en zijn ‘Homo Ludens’, geschreven in de omineuze jaren dertig van de vorige eeuw. Daarin legt hij uit dat alles wat mensen samen doen in cultuur en politiek gezien kan worden als een ernstig spel, waarvan eenieder de regels kent en eerbiedigt. Natuurlijk kan er spanning zijn tussen de deelnemers aan het spel, en kunnen de grenzen van wat is toegestaan worden verkend en eventueel verlegd, maar er is een hoge mate van consensus.

Een bedreiging zag Huizinga in het zogenoemde puerilisme, een vorm van kinderachtigheid, die de regels van het spel met voeten treedt. Hij zegt, een beetje plechtig zoals alleen Huizinga dat kon: ‘De adolescente geesteshouding, ongebreideld door opvoeding, vormen en traditie, tracht in elk domein de overhand te krijgen, en slaagt daarin maar al te zeer. Gansche gebieden van de openbare meeningsvorming worden beheerscht door het temperament van opgroeiende knapen en de wijsheid van de jongensclub.’ Vertaald naar nu: het spel wordt verpest door onopgevoede idioten, die hun verstoring van de orde juist ‘traditie’ noemen. Elk gezag, elke autoriteit mag worden uitgedaagd. Dat hoort zelfs bij het spel. Als de regels van het spel ver worden overschreden wanneer hulpverleners worden aangevallen, dan hoort de politie zich niet angstig terug te trekken maar het gezag te vestigen. Dat er no-go-areas zijn in de grote steden met Oud en Nieuw is onaanvaardbaar.

Het is uit de hand gelopen, klinkt aan alle kanten. Dat is waar, maar lang niet overal. Wanneer men denkt dat met een algeheel verbod op vuurwerk het probleem is opgelost, dan zal volgend jaar duidelijk worden hoezeer men zich vergist. Alsof de ‘kwaaien’ zich iets gelegen zullen laten liggen aan regels.

Zeventien miljoen kippen

Hoe herstellen we de regels van het spel? Hoe voorkomen we pueriel gedrag in een samenleving? Huizinga wees in zijn tijd met name op het gevaar van het fascisme en zag de volgende kenmerken: ‘Een aantal eigenschappen, die psychologisch dieper geworteld liggen dan de genoemde, en die men eveneens het best onder den term puerilisme kan begrijpen, zijn het ontbreken van gevoel voor humor, het warmloopen op een woord, de verregaande ergdenkendheid en onverdraagzaamheid tegenover nietgroepsgenooten, de matelooze overdrijving in lof en blaam, de toegankelijkheid voor elke illusie die de eigenliefde of het beroepsbesef vleit’. Een ook voor het heden herkenbare kwalificatie. We zitten met meer dan zeventien miljoen kippen in een veel te kleine stal en pikken elkaar de ogen uit.

We mogen steeds minder, van vuurwerk tot vlees tot kerstbomen tot suiker, tabak, alcohol, energieverbruik, kinderen. En toch gaat iets verloren bij het machteloze verbod op alles. Er gaat ruimte verloren. Er gaat onbevangenheid verloren. De samenleving wordt grimmiger en onvergeeflijker dan ze zou moeten zijn.

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelle’s en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden