Beeld Werry Crone

OmbudsmanEdwin Kreulen

Het is juist opvallend hoe de media nuchter over het coronavirus berichten

Trouw jaagt de lezer in de aanloop naar de pandemie nauwelijks onnodige angst aan. Respect voor het RIVM wijst op gevoel voor de publieke taak van de krant. Maar journalistiek vergt ook aandacht voor tegenstemmen.

De kwestie

De berichtgeving over het coronavirus in China is lange tijd redelijk rustig van toon en omvang. Maar op 24 februari waarschuwt een Leidse viroloog al de zaak somber in te zien. “Als we dit virus niet indammen, raken we het niet meer kwijt.” Met de uitbraak in Italië en de eerste besmetting in Nederland neemt de aandacht toe. ‘Het virus is nog te volgen, en dat is goed nieuws’, kopt de voorpagina op 3 maart. Na het oplopen van het aantal besmettingen en door de veel ergere situatie in Italië lijkt het virus sinds deze week niet meer weg te slaan voorin de krant. Zo lijkt de zorg in Lombardije ‘op instorten te staan’.

De redactie gezondheid rekent de lezer voor wat de gevolgen in het zwartste scenario zouden kunnen zijn, om daaraan toe te voegen dat juist ingrijpen van mens en overheid dit kan beperken. Deze week wijst de krant op de voorpagina op mogelijke overbelasting van de Nederlandse zorg. Ook brengt de redactie praktische adviezen, bijvoorbeeld over alternatieve begroetingen in plaats van het handen schudden. In vrijwel alle stukken worden informatie en adviezen van het RIVM als de beste ‘lijn’ gepresenteerd. Uitzondering is een stuk vorige week waarin een oud-inspecteur van de volksgezondheid zegt dat Nederland veel meer aan preventie moet doen. Zo moeten mensen elkaar niet langer de handen schudden – het advies dat premier Rutte een week later zou uitbrengen, mede namens het RIVM.

De standpunten

Vooral aan het begin van de maand vinden verschillende lezers de aanhoudende aandacht voor in de krant overdreven. Er zijn andere kwesties die aandacht verdienen, schrijven ze. Een lezer noemt twee kaarten van Europa in de krant te alarmistisch: op 27 februari bestrijkt de cirkel die het aantal besmettingen in Italië weergeeft veel andere landen; daags daarop zijn landen in het geheel roodgekleurd, ook als er slechts een enkele besmetting is geregistreerd. Met de groei van het aantal besmettingen neemt deze lezers­kritiek af.

De redacteuren gezondheid en wetenschap overleggen vrijwel dagelijks. “Ernstige feiten wel noemen, maar direct in een context plaatsen”, zegt een redacteur gezondheidszorg. Dat laatste kan gebeuren door een vergelijking met een gewone griepgolf te blijven trekken. “Zolang dat nog kan, natuurlijk.” Zijn collega vult aan: “We doen geen voorspellingen over precieze aantallen besmettingen en dodelijke slachtoffers, er is nog te weinig bekend over dit virus.”

Er is geen reden om aan het RIVM te twijfelen, maar net als bij andere nieuwsontwikkelingen zou de redactie graag onafhankelijke ­experts hun licht willen laten schijnen over het Nederlands beleid. Die zijn moeilijk te vinden: de gemiddelde Nederlandse viroloog is deze dagen druk bezet, zegt de redacteur wetenschap, en de vraag is of buitenlandse experts genoeg weten van de situatie hier. Zijn collega op gezondheidszorg probeert het toch. “Het geluid zal van hen moeten komen, veel Nederlandse experts werken samen met het RIVM, of volgen de RIVM-lijn om verwarring te voorkomen.”

Oordeel

Eind vorige maand kon het nog de vraag zijn of Trouw niet te veel deed aan dit virus en de kaartjes die de lezer hekelde hebben inderdaad alarmistische aspecten. Maar niet onterecht, is inmiddels gebleken. Het is juist opvallend hoe Trouw, net als overigens andere media, een nuchtere koers kiest en nieuws over toenames van besmettingen of over nieuw onderzoek probeert te relativeren, bijvoorbeeld door te verwijzen naar een gewone griepepidemie. De media lijken zich bewust van hun publieke verantwoordelijkheid om geen angst te zaaien. De mate waarin de experts van het RIVM als autoriteit worden gezien is ongekend, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld de cijfers over stikstofuitstoot eerder dit jaar. De kwalificaties dat de zorg in Noord-Italië ‘op instorten’ staat dekt helaas de lading van het nieuws.

Naast het nieuws dat zich de komende tijd ongetwijfeld verder ontwikkelt, blijft het wel van belang te proberen een kritische tegenstem te vinden over het overheidsbeleid. De kritische oud-inspecteur is een mooi voorbeeld. Zo’n tegenstem hoeft niet per se alsnog een alarmerend verhaal op te leveren, de conclusie zou ook kunnen zijn dat het beleid goed is. Een finaal oordeel hierover kan pas later getrokken worden, en dat geldt ook voor de berichtgeving in kranten als Trouw. 

Trouw ombudsman Edwin Kreulen schijnt wekelijks zijn licht over een journalistieke kwestie. Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Schrijven over en niet praten met anti-vaxxers is slechts deel van het verhaal

Kritische lezers verweten Trouw vorig jaar eenzijdige berichtgeving in het debat over vaccinatie. Toenmalig Ombudsman Adri Vermaat gaf hen gedeeltelijk gelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden