Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het is guur weer, en Europa moet zelf zijn paraplu leren opsteken

Opinie

Ger Groot

Ger Groot nieuwe foto © Trouw
Column

Als nood leert bidden, zoals het spreekwoord terecht wil, dan leert Europese nood verbroederen.

Als zelfs de Frankfurter Allgemeine Zeitung, tot voor kort nogal sceptisch tegenover wat Emmanuel Macron in buurland Frankrijk allemaal wilde, spreekt over compromissen en toeschietelijkheid jegens de andere kant van de Rijn, is er in Europa iets aan het verschuiven. Niet ten koste van het verenigde Europa, dat menige zwartkijker met de Italiaanse crisis al uiteen ziet vallen. Maar ter versteviging daarvan.

Lees verder na de advertentie

Nu het oude continent steeds minder zeker is van de militaire bescherming van de VS en Amerika als economische macht zich regelrecht vijandig begint te gedragen, kan het niet anders meer. Het is guur weer geworden op het wereldtoneel en Europa moet leren zelf zijn paraplu op te steken.

Heimelijke zegen

Dat kan het alleen doen in gezamenlijkheid en daar lijkt het de afgelopen jaren nogal aan ontbroken te hebben. De Britten betoonden zich meteen al het radicaalst en moeten bij uitblijven van een solide overgangsregeling blijkens een recent rapport over een klein jaar misschien constateren dat aanvoerhaven Dover het onder de heringevoerde douane-controles binnen 24 uur begeeft. Dat de supermarkten een week later niet meer aan de vraag kunnen voldoen. En dat nog een week later de ziekenhuizen zonder medicamenten zitten en het leger tenslotte moet worden ingezet om het land als één groot rampgebied van het allernoodzakelijkste te voorzien.

Er is maar één ding erger dan de EU en dat is géén EU, lijkt de overgrote meerderheid inmiddels te beseffen

Voor de rest van Europa was de Brexit misschien een heimelijke zegen. Er is maar één ding erger dan de EU en dat is géén EU, lijkt de overgrote meerderheid inmiddels te beseffen. 

Volgens de laatste peilingen is de stemming nog nooit zo pro-Europees geweest sinds men met dergelijke onderzoeken begonnen was, enkele decennia geleden. Niet alle landen evenaarden de Nederlandse score, die tot de allerhoogste behoorde, maar zelfs in Italië bleken de nieuwe regeringspartijen hun beloften het land uit de euro en misschien zelfs uit de EU te halen even schielijk als stilzwijgend te hebben ingeslikt.

Honende lach

Ik houd niet zo van de populistische mantra dat het volk wijzer is dan zijn politici, maar je zou het bijna gaan denken. In werkelijkheid valt het ook met die politici reuze mee, zolang zij zich maar niet op sleeptouw laten nemen door een ‘volk’ uit wiens naam zij zeggen te spreken en dat op zijn beurt zegt te denken wat die politici denken te zeggen. 

Dan kan het gebeuren dat ook in Nederland extreemrechtse partijen de knoet van Rusland prefereren boven de Brusselse consensusdiplomatie, als een parodie van wat hun extreemlinkse tegenhangers een halve eeuw geleden nog beweerden. Het eerste was een tragedie, het tweede een klucht, zou Marx hebben gezegd: reden genoeg voor een honende lach.

En Italië dan, waar Eurosceptische partijen toch maar de parlementaire meerderheid haalden? Menige commentator, ook in deze krant, sprak schande van de lange arm van Brussel die een van de meest uitgesproken stemmen daarin uit het kabinet had weten te houden. Dat de Italiaanse president dat had besloten vanuit zijn eigen bevoegdheid en grondwettelijke verantwoordelijkheid – who cares? 

Constitutionele plicht

Hoe al die ‘eurosceptische’ kiezers in Italië gereageerd zouden hebben wanneer op korte termijn hun spaargeld en pensioen waren verdampt: een zorg van later. Maar precies dát te voorkomen was Mattarella’s consitutionele plicht. Zoals de filosoof Immanuel Kant aan het einde van de achttiende eeuw al schreef: met een daalder die alleen in de fantasie bestaat kun je nu eenmaal een stuk minder uitrichten dan met een echte daalder.

Waar stemden de Italianen dan wel voor? Ach, minder belasting en meer loon: wie zou niet zwichten voor dat droombeeld? Dat het ook dáárbij al snel over louter gedachte daalders zou gaan, of zelfs dat niet, woog misschien niet zo zwaar voor een electoraat dat bijna geen enkele politieke belofte nog ernstig neemt. Als sinds decennia, zo niet langer, houdt het land zich met kunst- en vliegwerk overeind op het randje van de ‘failed state’.

Afmattende taak

Is dat voor de Europese Unie geen reden tot zorg? Jawel – maar haar genie weet die zorgen al sinds haar oprichting met redelijk succes te bezweren. Ze zal ook de stokebranden die garen denken te spinnen bij de verdachtmaking van het Europese project weten te weerstaan. 

Ik geef toe: alle krokodillentranen over het ‘democratische tekort’ van de EU steeds weer te moeten weerspreken is een afmattende taak. Maar juist in onopzichtige volharding is de EU altijd een meester geweest. Ze is het levende bewijs van de vruchtbaarheid van even de ijverige als ‘saaie’ politiek, die zich afspeelt op veilige afstand van de burger.

Daarin blijkt ze steeds weer sterker dan de avonturiersromantiek van het ‘alles moet anders’ die opwinding en grootsheid belooft en steevast ellende oogst. Tot het een keer misgaat, natuurlijk. Dát gevaar is geen daalder waard, maar helaas ook niet louter denkbeeldig. Het is alleen maar te weerstaan met koelbloedigheid, argwaan jegens het grote gebaar waar Thierry Baudet in deze krant zo prat op gaat, en onverstoorbare nuchterheid.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees hier meer columns.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Er is maar één ding erger dan de EU en dat is géén EU, lijkt de overgrote meerderheid inmiddels te beseffen