OpinieCommentaar

Het is goed om te vragen wie het laatste woord heeft in de EU

Eenvoudig georganiseerd is de Europese Unie niet. De unie heeft tal van grensoverschrijdende bevoegdheden, en de aard van die bevoegdheden worden vastgesteld in een complexe samenwerking tussen de lidstaten van de unie en de instituties op EU-niveau. Wie die bevoegdheden te groot vindt, spreekt al snel van een ‘superstaat’. Wie die bevoegdheden goed vindt of zelfs te beperkt, gebruikt vaker termen als internationale samenwerking. Een uitspraak van het Duitse grondwettelijk hof in Karlsruhe stelt de vraag wat de EU eigenlijk is nu vlijmscherp aan de orde.

De verwijzingen naar een (super)staat zijn in die zin begrijpelijk dat de unie beschikt over een parlement waarin burgers vertegenwoordigers kiezen, een soort regering (de Europese Commissie) en een systeem van rechtspraak (het Europees Hof). Al is daar ook nog de Raad, met regeringsleiders van of ministers uit de lidstaten, die vaak de belangrijkste besluiten neemt. Wie nu in welke kwestie waarom het laatste woord heeft, is daarom vaak voer voor specialisten. Wat vermoedelijk een van de redenen is waarom burgers weinig affiniteit hebben met de EU als ‘staat’.

Het Europees Hof heeft de afgelopen decennia vaak het laatste woord kunnen claimen. Het werd een instelling waar burgers of bedrijven hun recht konden halen als een vonnis op nationaal niveau niet strookte met EU-recht. Maar het werd ook een podium waar nationale regeringen werden aangesproken omdat ze zich niet aan EU-regels houden en waar juridische conflicten tussen EU-instellingen werden beslecht. Een soort ‘superhof’ – om in de termen van de ‘superstaat’ te blijven.

Meer uitleg is vereist

Het Duitse grondwettelijk hof in Karlsruhe legde daar vorige week een bom onder. Niet alleen oordeelde het hof dat Duitse burgers recht hebben op een betere uitleg over het Europese monetaire beleid, ook hekelden de Duitse rechters het Europese Hof dat daar te makkelijk overheen was gestapt. Dat laatste hof reageerde droogjes dat het over nationale hoven iets kan zeggen, maar dat dit andersom niet kan. En dat het dus niet verder reageert.

De vraag is of dat verstandig is, bezien vanuit de EU als geheel. Want politieke instellingen functioneren als ze legitimiteit hebben. Gezien het complexe karakter is over de unie hoe dan ook al meer uitleg nodig dan bij nationale instellingen, en bovendien moet met enige regelmaat worden gekeken of de bestaande taakverdeling wel helder is of aan herziening toe is.

Het is niet een makkelijke discussie die is losgemaakt door het hof in Karlsruhe. Maar soms is het goed om datgene wat staande praktijk is geworden toch weer eens scherp tegen het licht te houden.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden