Column

Het is geen wonder dat Poetin weleens wordt verward met een tsaar

Stevo Akkerman Beeld Trouw

Vandaag treedt hij voor de vierde keer aan als president van Rusland, en hij was ook nog een periode premier, dus het is geen wonder dat Vladimir Poetin weleens wordt verward met een tsaar.

Ik weet niet hoe hij daar zelf over denkt, maar het is in elk geval niet de bedoeling dat Russen er publiekelijk bezwaar tegen maken . Wie dit weekeinde onder de noemer #nietmijntsaar de straat op ging, liep gerede kans gearresteerd te worden. Er werden in verschillende Russische steden 1600 mensen opgepakt.

Het aantal demonstranten was klein, maar groot genoeg om de autoriteiten op de zenuwen te werken. Waarom? Omdat elk protest de mythe aantast die het bewind van Poetin moet legitimeren; die van de organische en spirituele eenheid tussen volk en leider. Waar die mythe vandaan komt, is geen geheim, er zijn genoeg Russische denkers die de burgers dit verhaal in het oor fluisteren, en Poetin zal de laatste zijn om het te ontkrachten. Integendeel, hij wakkert het aan, zich beroepend op de filosoof Ivan Iljin (1883-1954), die een Russisch-christelijke variant van het fascisme voorstond.

Ik besef dat Poetin - een voormalige geheim agent, geen denker - niet verantwoordelijk is voor alles wat Iljin, of welke nationalistische apostel dan ook, ooit te berde heeft gebracht. Maar het is geen gevalletje ‘schuldig door associatie’ om Poetin in verband te brengen met Iljin. Tsaar Vladimir heeft de filosoof (die stierf in ballingschap) een eervolle herbegrafenis in Russische bodem gegeven, stuurde regionale gouverneurs Iljins boekje ‘Onze plichten’ en citeert hem gretig bij allerlei gelegenheden. Of hij dat doet uit overtuiging of uit politieke berekening is een open vraag, maar het lijkt er niet op dat Poetin zichzelf veel geweld aan hoeft te doen om het gedachtengoed van Iljin voor het voetlicht te brengen.

Sterke leider

Een blik op het werk van Iljin - ik volg hier een recente publicatie van historicus Timothy Snyder - laat een schrikwekkende gelijkenis zien tussen Iljins nationaal-messianistische hutspot en de retoriek en de politiek van Poetin. Geïnspireerd door het fascisme van Mussolini, geloofde Iljin in de verschijning van een sterke leider die, uitblinkend in mannelijkheid, de personificatie van de macht zou zijn. Niet als resultaat van een mandaat van het volk, maar als belichaming van de natie. “Zijn macht komt uit zichzelf.” De leider is bij Iljin regerings-chef, wetgever, opperrechter en opperbevelhebber tegelijkertijd. De alleenheerser over een onbevlekt Rusland, een land dat in zijn geschiedenis voortdurend van alle kanten werd aangevallen, maar nu eindelijk zou overgaan tot ‘zelfverdediging’.

Een deel van dit verhaal is specifiek Russisch. Maar het onderliggende idee van het land als een ‘levende organische eenheid’, gedragen door de ‘metafysische identiteit van alle leden van dezelfde natie’, is een sentiment dat ook nieuw-rechts in Europa koestert. Vandaar het Russische speldje op het colbert van Wilders, vandaar de Poetin-sympathie van Baudet, die de ‘heelheid van de wereld’ wil herstellen. Liever niet, heren. Eén tsaar is genoeg.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de 'keiharde nuance' en het 'onverbiddelijke enerzijds-anderzijds' preekt. Lees hier meer columns

Lees ook: Poetin voor altijd – een terugblik op 18 jaar onbetwist leiderschap

Vier termijnen als president en premier van Rusland heeft Vladimir Poetin er inmiddels opzitten. Zondag wordt hij herkozen voor een vijfde. Trouw maakt de tussenbalans op van zijn politieke carrière: van jonge, daadkrachtige politicus die Rusland uit het slop trok tot de aartsvijand van het westen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden