Column

Het is een gotspe dat digitaal vakken volgen ons verkocht wordt als een pedagogisch walhalla

Ger Groot.Beeld Trouw

Op internet beschikbare cursussen zijn in sommige opzichten een zegen, vindt columnist Ger Groot. Maar meer dan ondersteuning bieden zij niet.

Sommige dingen kun je van verre zien aankomen, maar als het eenmaal zover is zijn ze toch groot nieuws. Nu ja, ‘groot nieuws’ kun je de bevindingen van de Amerikaanse Rutgers University eigenlijk niet noemen. Maar wel tamelijk verontrustend voor het academische onderwijs, dat ook in Nederland steeds meer inzet op online leren. 

Volgens een onderzoek van deze universiteit behalen studenten die langs digitale weg een vak volgen minder goede resultaten dan degenen die nog ouderwets naar de collegezaal toegaan. Zowel direct na de lessen als bij het eindtentamen waren de resultaten merkbaar lager, zo schreef NRC-Handelsblad afgelopen week op grond van een publicatie in The Journal of General Psychology. 

Heel grootschalig was dat onderzoek niet. Een groep van veertig studenten, verdeeld in twee groepen: één achter de computer, de ander in de collegebanken. Kun je op grond van zulke kleine aantallen wel conclusies trekken? - vroegen sommigen zich af. Vooral omdat de consequenties ver reiken. In binnen- en buitenland verwachten de universiteiten wonder wat van het digitale onderwijs. Kapitalen worden er gestoken in Massive Open Online Courses, of MOOGs, zoals gefilmde en op internet beschikbaar gestelde cursussen worden genoemd.

Vaak zijn die gratis – en dan heeft iedereen ter wereld de gelegenheid om ‘college te lopen’ bij de beste docenten in hun vak, zoals de profeten van dit nieuwe leren juichen. Soms ook moet je ervoor betalen, en dan tekent zich voor de betreffende universiteiten een aantrekkelijk verdienmodel af. Wanneer eenmaal de investering in opnamen en servers gedaan is, zijn kostenslurpende zaken als collegezalen overbodig en kan op het onderwijzend personeel flink worden bezuinigd. Eens te meer ziet de docent zich teruggebracht tot een studiebegeleider, die kwakkelende studenten op het rechte spoor houdt en tentamens corrigeert – voor zover ook dat laatste al niet is geautomatiseerd.

Studie-uitval

Maar nu gooit het Rutgers-onderzoek zand in de machine. En dat is niet voor het eerst. Zo’n vijf jaar geleden ontdekten onderzoekers van de al even Amerikaanse Columbia University dat de studie-uitval bij online cursussen flink toenam in vergelijking tot het klassieke onderwijs. En bij wie wel de eindstreep haalden, daalde het eindcijfer zelfs nog meer dan in het recente onderzoek. Dat was wél een grootschalige peiling, onder meer dan 18 duizend studenten, over een periode van vijf jaar. 

Je kunt je afvragen waar de verbazing over deze bevindingen vandaan komt. Is het werkelijk zo vreemd dat leerstof beter tot een student doordringt wanneer die hem wordt bijgebracht door een docent in levenden lijve? Kun je niet bij voorbaat verwachten dat het volgen van een online-cursus meer discipline vergt dan de collectieve rite van het college-lopen, en de uitval dus hoger zal zijn – zelfs al is, zoals het eerste onderzoek uitwees, de aanvankelijke motivatie sterker?

Toch is de beschikbaarheid van MOOGs op sommige momenten en in sommige opzichten inderdaad een zegen. Ondersteunend onderwijs, extra materiaal, begeleidende interviews en zelfs wetenschapsreportages kunnen de kern van een cursus zonder enige twijfel verrijken, de blik verruimen, het leren vergemakkelijken.

Enthousiasme

Maar méér dan ondersteuning bieden zij niet. Juist het fysieke optreden van een docent die de student het besef geeft dat hij zich dáár direct richt tot hem híer, op maar een paar meter afstand, kan als weinig andere dingen enthousiasme inspireren voor het vak dat gegeven wordt. Zelfs de rite van het college-lopen roept soms een gespannen verwachting op, waarin iedere student hoopt dat er in de daaropvolgende twee uur een vonk zal overslaan of iets zal gaan knetteren. Natuurlijk, dat gebeurt lang niet altijd en hoorcolleges kunnen zo massaal worden dat het onderscheid met online vervaagt. Maar áls het gebeurt is het een wonder dat je je als student soms je hele leven lang niet meer vergeet.

Massaliteit hebben de Nederlandse universiteiten de afgelopen decennia actief gezocht. Een uit haar krachten gegroeide universiteit heeft geleid tot een gebrek aan menskracht en middelen – waarvoor cybernetisch onderwijs van de weeromstuit als geroepen komt. Alle problemen lijken erdoor in één keer opgelost. In werkelijkheid is het weinig minder dan een gotspe dat de megalomane groei-fantasieën van de universiteits en haar massa-colleges op hun beurt het motief zijn gaan vormen voor een tot in het uiterste doorgevoerde anonimisering van diezelfde universiteit. En dat die digitale lesfabriek ons verkocht wordt als een pedagogisch walhalla.

Tot de wal het schip zal keren en de academische vorming zich alleen nog met het schaamrood op de kaken als ‘hoger onderwijs’ durft aan te prijzen. Ik hoop dat dat ogenblik nog ver in de toekomst ligt, maar ondertussen komt het onderzoek van de Rutgers University geen moment te vroeg.

Ger Groot

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees meer columns op trouw.nl/gergroot.

Lees ook:

Universiteiten, kweek individuen die willen weten

Bij zijn afscheid als docent vraagt filosoof Ger Groot zich af wat de rol van de universiteit is. ‘Belangrijker dan wetenschappelijke kennis is de vraag wat die kennis voor ons betekent.’

Universiteiten kunnen miljarden niet laten rollen

Universiteiten hebben miljarden op de plank liggen. Maar dat kan niet zomaar naar onderwijs en onderzoek. “We kunnen gebouwen niet gaan verkopen om dat geld in te kunnen zetten voor het onderwijs”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden