null

OpinieEuthanasie

Het huidige gedrag van een wilsonbekwame kan en mag niet doorslaggevend zijn

Beeld

De richtlijnen voor euthanasie bij ernstig demente personen zijn duidelijk, anders dan Theo Boer schrijft, meent Govert den Hartogh, emeritus hoogleraar ethiek aan de Universiteit van Amsterdam en oud-lid van een regionale toetsingscommissie. Gedrag nu van de wilsonbekwame kan niet doorslaggevend zijn.

Theo Boer, hoogleraar ethiek van de gezondheidszorg, heeft negen jaar in een regionale toetsingscommissie euthanasie gezeten, maar weet kennelijk nog steeds niet wat de taak van die commissies is. Als een arts een ­euthanasie meldt moeten de commissies nagaan of aan de zorgvuldigheidseisen die de wet stelt is voldaan. Alleen als dat zo is, gaat de arts vrijuit. Aangezien je in Nederland ­alleen maar strafbaar bent als je iets gedaan hebt wat de wet uitdrukkelijk verbiedt, kan het niet de bedoeling zijn dat commissies op grond van morele overwegingen extra ­eisen gaan stellen. En als het onduidelijk is wat de wet precies verbiedt, heeft de Hoge Raad daarover het laatste woord.

Wat de Hoge Raad in april in de zaak-Arends over euthanasie op grond van een schriftelijke wilsverklaring heeft beslist, was in juridische termen geformuleerd, en dus nogal ingewikkeld, maar volstrekt niet vaag. Als een demente patiënt ooit in een wilsverklaring heeft vastgelegd op een bepaald moment ­euthanasie te willen, moet de arts nagaan of zij destijds dat verzoek vrijwillig en weloverwogen heeft ­gedaan, met kennis van de relevante informatie over haar huidige en toekomstige situatie, en of zij die kennis nu nog steeds heeft.

Serieus nemen

Als zij destijds met betrekking tot haar verzoek ‘wilsbekwaam’ was en nu niet meer, geldt haar vroegere verzoek alsof zij het nu doet, en kan zij dat nu niet meer herroepen. Dat hebben de toetsingscommissies inmiddels, grotendeels met letterlijke citaten uit de uitspraak van de Hoge Raad, in de EuthanasieCode gezet, de samenvatting van hun wets­uitleg. Als ze iets anders hadden ­gezegd, waren ze buiten hun boekje gegaan.

Dat dit de consequentie is van wilsonbekwaamheid is niets bijzonders. Als iemand niet meer in staat is om te begrijpen wat testamentaire bepalingen precies betekenen, kan hij zijn testament niet meer veranderen. Je kunt dan wel verontwaardigd roepen dat de betrokkene ‘als mens niet serieus genomen wordt’, maar zo kijkt de wetgever daar niet tegenaan.

En terecht niet. Dat je de dementerende ziet als een volledig mens houdt juist in dat je niet alleen maar kijkt naar de persoon die hij geworden is, maar respect hebt voor hem als de hoofdpersoon van zijn levensverhaal. Dan respecteer je dus ook de beslissingen die hij over zijn leven heeft genomen, ook voor de tijd waarin hij zulke beslissingen zelf niet meer kan overzien. Als hij zijn hele leven heeft duidelijk gemaakt dat hij niet als een ruïne van zichzelf wil eindigen, neem je hem niet serieus als je zijn wil achteloos terzijde schuift omdat hij nu dingen zegt waarvan hij de portee niet meer ­begrijpt.

Injectiespuit

Aan zo iemand kun je de gang van zaken bij euthanasie meestal ook niet meer uitleggen. Als je met een injectiespuit aankomt is het geen ‘verzet’ tegen de euthanasie als hij wegloopt. De patiënte van dokter Arends was niet diep genoeg gesedeerd. Tijdens de uitvoering van de euthanasie werd zij wakker en kwam zij half overeind, waarna haar familieleden haar liefdevol teruglegden. Het is tendentieus om hier van ‘tegenstribbelen’ te spreken, en als je rekening houdt met haar begripsvermogen op dat moment is het zelfs absurd. De Hoge Raad laat het in elk geval uitdrukkelijk aan de arts over om de betekenis van zulk gedrag te beoordelen en ook van dat standpunt konden de toetsingscommissies niet afwijken.

Ik heb alle respect en zelfs begrip voor de morele opvattingen van Theo Boer, en van de kleine groep Nederlanders en de grote groep artsen die het met hem eens zijn. Het is niet niks om het leven te beëindigen van iemand die op dat moment niet begrijpt wat er gebeurt, ook al is het in zijn fundamentele belang. Ik kan daarom begrijpen dat de uitspraak van de Hoge Raad hem teleurstelt. Maar nu de hoogste rechter heeft gesproken, moet hij niet doen alsof de commissies de ruimte hebben om hem alsnog gelijk te geven.

Lees ook:

Leg ernstig dementerenden niet het zwijgen op

De nieuwe richtlijnen na de ‘koffie-euthanasie’ geven artsen en familie een te grote rol bij beslissingen over het levenseinde. De dementerende zelf moet serieus genomen worden, vindt medisch ethicus Theo Boer van de Protestantse Theologische Universiteit Groningen.

Arts legt dementerenden niet ‘het zwijgen op’, maar blijft euthanasie toetsen aan de wet

De suggestie wordt gewekt dat artsen de koffie-euthanasiezaak aan zouden grijpen om ook bij levenslustige dementerenden met een wilsverklaring tot euthanasie over te gaan. Dat is geenszins het geval, stelt strafrechtstudent Blanca de Louw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden