Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Het Haga-drama bewijst: bijzonder onderwijs is een mijnenveld

Het bijzonder onderwijs is een mijnenveld, in elk geval als debatonderwerp, je hebt geen rapport van de AIVD nodig om dat vast te stellen. De oprichter-­directeur van het islamitische Haga Lyceum, Söner Atasoy, schijnt zelfs een cursus woedebeheersing te hebben gedaan om niet telkens te ontploffen in het conflict rond zijn school. Minister Arie Slob, inmiddels zijn grootste tegenstrever, zal naar mijn inschatting zo’n cursus niet nodig hebben, maar een beetje tandenknarsen zal hij toch zeker. Al was het maar omdat de rechter hem steeds in het zand laat bijten.

Zelf heb ik ook bijzonder onderwijs genoten, namelijk gereformeerd-vrijgemaakt, en dat heb ik ervaren als een straf. Maar dat wil niet zeggen dat ik vind dat het wettelijk moet worden opgedoekt. Ik zie het als een onderdeel van onze democratie dat ouders hun eigen overtuiging kunnen volgen bij het onderwijs aan hun kinderen. Ter linkerzijde bestaat soms de neiging de eigen ‘verlichte’ denkbeelden verplicht te willen stellen aan iedereen, dat spreekt me minder aan. Een socialistische minister in Spanje riep vorige week nog dat ‘kinderen niet het eigendom zijn van hun ouders’, dat krijg je dan. Ik zou zeggen: kinderen zijn het eigendom van niemand, maar hun ouders zijn wel eerstverantwoordelijk.

Op gespannen voet met democratie

Eigendom van de staat zijn kinderen zeker niet. De staat moet waarborgen bieden, zodat ouders hun verantwoordelijkheid waar kunnen maken. Daarvan maakt het recht op onderwijs deel uit, en inderdaad: aan dat recht zijn eisen verbonden. We willen een bepaald niveau bereiken en bepaalde dingen doorgeven. Maar wat als scholen dingen willen doorgeven die op gespannen voet staan met de democratie? Dat is een dilemma dat in potentie altijd al aanwezig was vanwege de theocratische ideeën in sommige reformatorische kringen, maar zo heet werd de soep nooit gegeten; in de praktijk erkende men ook daar de democratie en de rechtsstaat.

Het is de entree van de fundamentalistische islam die de zaak op scherp heeft gezet – of onze angst daarvoor, daar ben ik niet helemaal uit. Is het Haga Lyceum, waarop de strijd zich concentreert, nu een salafistisch broeinest dat doet aan antidemocratisch onderwijs of niet? Het leek er aanvankelijk op, vanwege een rapport van de AIVD, maar dat werd vervolgens stapsgewijs afgezwakt en deels teruggenomen. Slob viel tenslotte terug op ándere bezwaren tegen Haga (‘zelfverrijking en belangenverstrengeling’ ) om de financiering van de school stop te zetten. Een riskante route; experts onderwijsrecht zeiden in deze krant direct al dat dit geen stand zou houden, en dat werd maandag bevestigd door de Amsterdamse rechtbank, nadat eerder de Raad van State al in dezelfde geest had geoordeeld.

De minister wil via een nieuw wetsvoorstel voor ‘burgerschapsonderwijs’ scherpere eisen aan scholen kunnen stellen, maar die wet is vaag. En als het Haga-drama iets bewijst is het dat de balans tussen de vrijheid van onderwijs en de bescherming van de democratie precisie vereist. Vanwege alle mijnen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden