null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Het gaat ons goed in deze barre tijden. Op papier dan

Irene van Staveren

Er heerst nogal wat verbazing over de stand van de economie na een heel jaar corona. Want de cijfers geven aan dat het helemaal zo slecht nog niet gaat in Nederland. Het bruto nationaal product (bnp) heeft geen diepe duikvlucht gemaakt. De werkloosheid blijft nog steeds vrij laag en we hebben nog nooit zoveel gespaard met zijn allen. Kortom, op papier gaat het niet slecht met onze economie in deze barre tijden.

Vlak voor de coronacrisis zagen we net zoiets, maar dan andersom. We hadden bijna allemaal het gevoel dat het geweldig ging. We lieten het geld rollen, kochten veel meer kleding dan we nodig hadden en knapten ons huis op, zodat aannemers al maanden vol zaten als je een dakkapelletje wilde laten plaatsen. Maar de investeringen van de bedrijven bleven achter, de handel haperde en het onderwijspeil begon achter te lopen bij de rest van de wereld. En dan hadden we natuurlijk nog de stikstofcrisis.

Het is de paradox van de economie. Die is te verklaren door het gapende gat tussen hoe we de stand van de economie meten enerzijds en hoe we die ervaren anderzijds. Het bnp meet alles wat we produceren of, dat is het spiegelbeeld, alles wat we met elkaar verdienen. Maar die maatstaf is incompleet, om het nog zachtjes uit te drukken.

De stikstofcrisis wordt niet meegeteld, alleen de afname in bouwprojecten leidt tot een lagere bijdrage van de bouw aan het bnp. Maar alles wat die stikstofcrisis veroorzaakt, zoals transport en veeteelt, dragen juist bij aan het bnp. Dus de productie van elke wegenbouwer telt mee, maar er wordt niks van het bnp afgetrokken om de milieukosten mee te nemen. En zo wordt ook mantelzorg en vrijwilligerswerk niet meegenomen in deze stand van zaken van de economie.

Het bnp heeft een belachelijk hoge status

Toch is deze mismatch niet het ergste probleem van het bnp. Het grootste probleem is dat deze graadmeter zo’n belachelijk hoge status heeft voor politici en beleidsmakers. Kijk maar naar de meeste verkiezingsprogramma’s, van rechts tot links. De VVD en het CDA focussen op de groei van het bnp en de SP roept trots op haar website dat haar programma tot 1,7 procent economische groei leidt en dat dat 0,2 procent meer is dan zonder SP-beleid. Hiermee wordt vergeten dat bnp slechts een maatstaf is en geen doel op zich.

Er zijn wel degelijk alternatieven maar die worden grotendeels genegeerd. Zo heeft de Oeso, de organisatie van rijke landen, de Better Life Index gemaakt, visueel vormgegeven als een palmboom, waarbij elk blad staat voor een onderdeel van welvaart. Van gezondheid tot milieu en inkomen tot gezondheid.

Het kan dus wel, welvaart meten zoals mensen die ervaren.

Een ander alternatief is de zogeheten échte vooruitgangsmaatstaf, die de sociale en milieukosten van het bnp aftrekt en de geschatte waarde van onbetaald werk erbij optelt. Helaas wordt die nog maar voor heel weinig landen gemeten en ons land zit daar niet bij. Het is een gemiste kans dat de verkiezingsprogramma’s daar bijna allemaal over zwijgen.

Waarom niet gewoon beginnen met een paar maatstaven naast het bnp? U meet uw gezondheid toch ook niet alleen af aan uw bmi?

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden