Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het Europese ideaal van humaniteit blijkt bij nader inzien alleen vol te houden als privilege

Opinie

Leonie Breebaart

© Maartje Geels
Column

Is Europa nog altijd het continent dat hecht aan mensenrechten? Of waren die bij nader inzien alleen voor onszelf bedoeld? 

Die pijnlijke kwestie blijft door de vluchtelingencrisis maar op Europa loeren, onder alle berichten door over Lesbos (even niet meer in de belangstelling), de horror in Libië en de vraag welke gelukszoekers Fort Europa nog in mogen. Voor dat laatste probleem schijnt de verse Italiaanse regering nieuwe methodes ontwikkeld te hebben, al weet je nooit of die nu wél gaan werken. Hoe dan ook: kunnen we het ideaal van humaniteit nog enigszins overeind houden? En voor wie dan?

Lees verder na de advertentie

In de behartenswaardige essaybundel ‘Re: Thinking Europe’ constateert cultuurhistoricus Philipp Blom dat de idealen waar Europa zich het meest mee heeft verbonden, tegenwoordig veel fragieler blijken dan we altijd hebben gedacht, ze lang niet zo vanzelfsprekend als we dachten. “Er is niets radicalers in de geschiedenis dan het idee dat je de rechten van het individu kunt uitbreiden naar alle exemplaren van het menselijk ras”, zegt Blom. Maar de vluchtelingencrisis brengt dat radicale idee in het nauw.

Humaniteit is bij nader inzien een privilege dat we moeten afschermen

Je merkt het aan de manier waarop we onze eigen landverhuizers altijd hebben beschreven, vanuit de nooit echt bevraagde overtuiging dat alle mensen het recht hebben de boot te nemen naar een betere wereld zodra armoede en onrecht hun in eigen land te veel worden.

Moedige migranten

Met die blik keken we altijd naar de Ieren, Zweden en Italianen die vanuit Europa naar hun beloofde land Amerika trokken. In de aangrijpende romans en films die er over die gelukszoekers gemaakt zijn, leven we met hén mee, vervloeken we de sloppen van 19de-eeuws Europa en hopen en bidden we mét de moedige migranten dat ze de bootreis naar de VS overleven. Als moeder maar niet onderweg overlijdt!

Met dat humanistisch ethos zitten we nu in onze maag. Want als Europeanen écht meeleven met de mens in de gelukzoeker, als ze de door Charles Dickens en Karl Marx aangewakkerde universele mensenliefde tegenwoordig loslaten op al die moedige jongens en meisjes uit Nigeria, Mali en Ghana, dan voelen ze zich al bijna verplicht hen toe te laten tot dit continent. In elk geval willen ze niet de boeman zijn die deze individuen rücksichtlos terugstuurt of opsluit in gevangenkampen.

Dat ethos stuit nu op zijn grenzen. Want als wij als vanouds meeleven met de nieuwe gelukzoekers, waar hartverscheurende documentaires toe uitnodigen, wat volgt daar dan precies uit? Dat Europa de grenzen moeten openzetten? Dat we ons toch al wankele systeem van sociale zekerheid moeten delen met nieuwkomers? Dat we, zoals nu al het geval is, moeten toezien hoe onze idealen van humaniteit op eigen bodem met voeten getreden worden  - zie het gesleep met kinderen van asielzoekers en de uitbuiting van illegale of ongedocumenteerde immigranten in keukens, schimmige tuinbouwbedrijfjes en bordelen?

Dat maakt die crisis zo pijnlijk, in moreel opzicht. Het Europese ideaal van humaniteit blijkt bij nader inzien alleen vol te houden als privilege, als een recht dat we tegen aanvallen van buiten beschermen.

Wat is daar nou erg aan? Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Lees meer columns in ons dossier. 

Deel dit artikel

Humaniteit is bij nader inzien een privilege dat we moeten afschermen