null

OpinieOnderwijs

Het eindexamen Nederlands lijkt uit een buitenaardse wereld te komen

Het examen Nederlands toetst Citowetenschap en heeft niets te maken met taalvaardigheid. De schoonheid van taal is verbannen, betoogt Kees Verstappen, eindexamenkandidaat aan het Praedinius Gymnasium te Groningen.

Kees Verstappen

Verdwaald in een oerwoud van signaalwoorden, alineaverbanden en argumentatiestructuren worstelden wij, laatstejaars in het voortgezet onderwijs, ons deze week door het eindexamen Nederlands. Wie ook maar even rondneust in de wereld van de examenmakers van het Cito, treedt onvermijdelijk binnen in een alternatieve realiteit. Geen tekstschrijver vult argumentatieschema’s in of denkt na over ‘kernwoorden’. Waarom leven de examenmakers dan in deze buitenaardse wereld?

Ooit is bedacht dat taal een exacte wetenschap moest worden. Dat heeft verschillende oorzaken, zoals de populariteit van exacte vakken tegenover het ‘pretpakket’ Cultuur&Maatschappij in het voortgezet onderwijs. Daarnaast is er de dwangmatige voorliefde voor objectief toetsen, samen met het idee dat het toetsen van geschreven werk – het oeroude opstel – niet objectief zou zijn.

De Citomagistraten schaften de schoonheid af

Taal bestaat echter juist bij gratie van subjectiviteit, dubbelzinnigheid en stilistische vrijheid. Daaraan dankt zij haar schoonheid. Maar de Citomagistraten schaften die schoonheid af, en schiepen een nieuwe ‘wetenschap’ op basis van ‘signaalwoorden’ en ‘verwijzingsrelaties’.

Wie nu het examen Nederlands haalt, laat slechts zien teksten te kunnen analyseren op de manier die het Cito voorschrijft. Maar die manier wordt buiten de examenwereld nergens gebruikt. Dan is het examen simpelweg niet representatief voor de daadwerkelijke taalvaardigheid.

Hoe moet het dan wél? We moeten af van de objectiveringsdrang van het Cito. Het is juist de grote kracht van de taal dat zij niet eenduidig of exact is. Die kunnen we echter alleen gebruiken door taal in haar waarde te laten, en niet in het keurslijf van de bètavakken te persen.

Literatuur en een leuk essaytje

Zet leerlingen weer aan het lezen! Als je alle boeken die je moet lezen voor een volledig alfapakket optelt en deelt door zes jaar en veertig schoolweken moet een vwo’er tien magere paginaatjes per schooldag lezen. Voor alle vakken samen. En dan ga ik ervan uit dat de leerling een boek met de lengte van Tirza leest, en niet van Kaas.

Haal verder al dat malle huiswerk dat bedoeld is als voorbereiding op dit examen door de shredder. Onderwijs in plaats daarvan literatuur en schrijfvaardigheid. Laat ons wat vaker een leuk essaytje schrijven. Bespreek in de klas een paar goede romans. Dat is veel zinniger voor je taalvaardigheid.

Kortom: het is tijd voor onderwijs dat aanstuurt op de inhoud van het vak, in plaats van Citobureaucratie. Dat het huidige examen geen taalvaardigheid toetst, is overduidelijk. Schaf het af, en onderwijs Nederlands als taal, niet als citowetenschap. W.F. Hermans had het ook nooit over ‘verwijzingsrelaties’.

Lees ook:

Voorkom leeshaat, geef Nederlands anders

Door de nadruk op begrijpend lezen zijn Nederlanders kampioen leeshaat geworden. De les Nederlands kan zoveel leuker, zegt Marjolein Kool, taaladviseur op ROC Mondriaan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden