Ideeën over de grens

Het eigen ik verloren aan een postdramatische stressstoornis

Beeld Trouw

Inzichten, geselecteerd uit internationale media en sites.

The Guardian

Liberalisering, democratisering, Amerikanisering, Europeanisering – het waren na de val van de Muur ­enkele van de benamingen voor het verlangen in de Oost-Europese landen om net als de mensen in het Westen te leven. Dertig jaar ­later zit dat ‘aantrekkelijke’ liberale westerse Europa in het verdomhoekje bij de illiberale leiders. Het liberalisme is nu de falende god, zoals voor de naoorlogse generatie in die landen het communisme de god was die faalde, schreef onlangs de Amerikaanse auteur John Feffer. Mede gevoed door rancune ­jegens de ‘arrogantie’ van het ­Westen, beweren de populisten in Midden- en Oost-Europa nu de ware Europeanen te zijn: zíj beschermen de eigen Europese identiteit tegen de hordes van buiten. Maar eigenlijk, zo schrijven Ivan Krastev en Stephen Holmes, is hun immigratiecrisis eerder een emigratiecrisis. Meer Midden- en Oost-Europeanen (veelal jongeren) vertrokken na de financiële crisis van 2008 naar West-Europa dan dat er vluchtelingen daarheen trokken als gevolg van de oorlog in Syrië. “Hysterie over niet-bestaande ­immigranten die het land willen overrompelen is een denkbeeldig gevaar dat het echte gevaar verdoezelt: vergrijzing, ontvolking en demografische ineenstorting.”

The Economist

Groot-Brittannië is door de brexit minder Brits en meer Europees (en Amerikaans) geworden, vindt de commentator van The Economist. Er was een stemming om te vertrekken nodig om de Britten te doen beseffen hoezeer ze gehecht waren aan de EU. In 2015 scoorde het land van alle 28 EU-landen nog het minst op gevoel voor Europa’s identiteit en vertrouwen in zijn instellingen. Nu denkt een aanzienlijk deel van de bevolking dat ‘Europeaan’ een wezenlijk deel van haar identiteit uitmaakt.

Nog een paradox: hoe meer ze worstelen met hun vertrek, des te sterker omarmen ze de Europese stijl van politiek bedrijven. Het Britse tweepartijenstelsel heeft plaatsgemaakt voor een ‘continentaal’ meerpartijenstelsel, waarin het moeilijk is coalities te smeden; de kleintjes kunnen veto’s uitspreken.

De Britse politiek is ook ‘Amerikaanser’: identiteit is belangrijk geworden, partij­leiders zijn machtiger, net als presidenten. En ­ultieme ironie: in een land dat ­eigenlijk uit vier naties bestaat, Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland, stelt de brexit nu de Britse eenheid op de proef.

Aeon.co

Wat gebeurt er met je ‘eigen ik’ als je je in een ander verplaatst? Benedict Cumberbatch vertelde eens dat als hij Sher­lock Holmes speelde, hij ook zichzelf ongeduldiger voelde (zijn moeder beaamde dat hij dan nogal kortaf werd). Een Australische ­onderzoeker bedacht er de term ‘postdramatische stressstoornis’ voor: een acteur verliest zich in zijn rol en neemt korter of langer karakteristieken van zijn personage over. Hersenscans tonen aan dat ook de hersenactiviteit verandert.

De onderzoekers waren verbaasd hoe snel we ons eigen ik kunnen verliezen als we een ander spelen. Echt toneelspelen blijkt zelfs overbodig. Wie zichzelf als ‘matig zelfverzekerd’ omschrijven, beschouwen zichzelf als zelfverzekerder na een testje: ze moesten aan een vriend denken die zij zelf als zelfverzekerd hadden gekwalificeerd.

Conclusie: het is makkelijker dan we denken om ons zelfbeeld te verbeteren door te denken aan of tijd door te brengen met mensen die eigenschappen belichamen die we in onszelf willen zien. Foute vrienden zijn dus echt fout! 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden