ColumnSylvain Ephimenco

Het door de toeslagenaffaire geschonden rechtsgevoel is niet gebaat bij een kabinetscrisis

De actie en de foto zijn bijna tot een identiteitsritueel verworden: premier Mark Rutte, sportief gekleed, met wintermuts op en sneakers aan, die op zijn fiets bij het Catshuis aankomt of ervandaan vertrekt. Dynamisch en nietszeggend tegelijk omdat fietsen naar je werk, ook voor een premier, als even gewoon wordt beschouwd als het eten van draadjesvlees met bloemkool in maizenasaus.

Nietszeggend ook omdat Mark Rutte, zoals wel vaker, niets anders loslaat dan een glimlach voor de dienstdoende fotograaf. Maandag sierde de prent de halve voorpagina van De Telegraaf met het ietwat geïrriteerde commentaar van de krant: “De premier lacht zijn bekende Mark Rutte-lach wanneer hij op de fiets het Catshuis verlaat”.

Dooddoener van de dag van onze premier: “Het was een goed overleg, maar er zijn nog geen conclusies”.

Het overleg in kwestie met bewindslieden en topambtenaren ging over de toeslagenaffaire en bij de postende journalisten leeft vooral de vraag: gaat het kabinet over deze zaak vallen? Ook een ritueel.

Nu kun je natuurlijk deze affaire ernstig genoeg vinden om naar het struikelen van Rutte III te verlangen. Maar terwijl het land nog midden in een volksgezondheidscrisis zit, is ook de vraag gerechtvaardigd of dit moment het juiste is om symboolpolitiek te bedrijven. Dat het door deze affaire geschonden rechtsgevoel gebaat is bij een kabinetscrisis, lijkt me niet echt juist. De verkiezingen komen eraan en geven de burger een betere gelegenheid om zijn oordeel te geven.

‘Nederland is een dorp dat naar perfectie verlangt’

Na mijn zaterdagcolumn die deels hierover ging, kreeg ik een mail van de voormalige ombudsman Alex Brenninkmeijer. Ik had geschreven dat zijn harde woorden naar Den Haag door revanchisme lijken te zijn ingegeven (hij had jaren geleden voor een doorgeschoten fraudebeleid gewaarschuwd, maar werd niet gehoord). Alex Brenninkmeijer reageerde hierop in zijn mail en verzekerde me dat ieder gevoel van revanche ver verwijderd is van zijn beleving. Waarvan akte.

Verder heb ik me ook de vraag gesteld of door de nadruk op het disfunctioneren van de rechtsstaat, het corrigerend vermogen van diezelfde rechtsstaat niet vergeten wordt. Uiteindelijk heeft deze zaak tot een parlementaire onderzoekscommissie geleid die, hoewel rijkelijk laat, toch een vernietigend rapport heeft geschreven.

Misschien hebben we in Nederland te vaak de neiging om vooral te benadrukken wat hapert en vergeten we wat veel beter functioneert dan in andere landen. Vanuit het buitenland wordt Nederland vaak als een voorbeeldige democratie genoemd. De waarheid zal wel in het midden liggen, maar mij lijkt de omschrijving die essayist Henk Hofland (1927-2016) ooit van zijn land gaf, de kern van de zaak te raken: “Nederland is een dorp dat naar perfectie verlangt en dat kan niet goed gaan”.

Dat er ook positiever over de Nederlandse rechtsstaat en maatschappij gedacht wordt, konden we maandag in Trouw uit de mond van auteur Gert Jan Geling vernemen die het boek Ik hou van Holland publiceert: “We zijn een van de best functionerende samenlevingen ter wereld”.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden