ColumnStevo Akkerman

Het denken in nationale termen is sterk

Is het in voorspoed al een duivelse klus om de Europese Unie overeind te houden, in tegenspoed is het zo goed als onmogelijk. Gaat alles goed, dan hebben we de EU niet nodig, gaat alles fout, dan blijkt de EU niet te zijn wat we ervan verwachtten. En zo veroorzaakt een virus dat geen paspoort draagt en immuun is voor nationale grenzen, hevige verwarring in een organisatie die bestaat uit landen die altijd eerst aan zichzelf denken – zo zijn landen nu eenmaal.

De verwarring is het grootst onder diegenen die de EU van binnenuit willen slopen. Neem Derk Jan Eppink, veteraan in Brussel, tegenwoordig namens Forum voor Democratie lid van het Europees Parlement. Hij reageerde vorige week honend op het nieuws dat er Russische mondkapjes in Italië waren aangekomen. “Terwijl de EU nog hevig vergadert, rijdt Russische hulp even Bergamo binnen”, tweette hij. Alsof de EU, een samenwerkingsverband van soevereine staten, beschikt over eigen EU-fabrieken, pakhuizen, vrachtwagens, personeel. En wat wil het Forum nu? Baudet beschuldigt de EU ervan een ‘bezettingsmacht’ te zijn, en zegt die te willen ‘stukmaken’. Dan kan de gebrekkige slagkracht van deze overlegmachine toch geen bezwaar zijn? Je kunt de EU niet de nek willen omdraaien en tegelijkertijd verlangen dat zij de Russen te snel af is.

Ondiplomatieke woede

Maar ook onze regering lijkt het onmogelijke te willen. Een beroep doen op het boven-nationale loket als ons dat uitkomt (steun vragen voor de Nederlandse bloemensector, het schandalig noemen als andere lidstaten blijven zitten op hun eigen voorraden mondkapjes) en datzelfde loket dichtgooien als zwaarder getroffen landen meer ruimte zoeken voor EU-steunmaatregelen. Nederland heeft ‘diepe zakken’, heet het in Den Haag, andere landen hadden die ook moeten hebben. Zoek eerst maar eens uit waarom zíj geen buffers hebben aangelegd, zei minister van financiën Hoekstra tijdens Europees overleg – toch een beetje de rijke die de arme verbaasd vraagt waarom hij niet net zo hard gespaard heeft. Het leidde tot ondiplomatieke woede in Spanje en Italië, en het duurde niet lang voordat de reputatie van Nederland als belastingparadijs ter sprake kwam: onze fiscale trucs kostten de rest van de wereld naar schatting 22 miljard euro per jaar aan ontweken belastingopbrengsten, de helft daarvan betreft EU-landen.

De harde opstelling van Nederland laat zien hoe sterk het denken in nationale termen is, zoals overigens overal. Het zou een schandaal zijn als de provincie Groningen zou zeggen geen boodschap te hebben aan de nood van de provincie Brabant, maar als Nederland hetzelfde zegt tegen Spanje en Italië ligt dat blijkbaar heel anders. Daar zijn historische en praktische redenen voor, we hebben onze gemeenschappen georganiseerd langs nationale lijnen, daarin schuilt zowel veel moois als lelijks. Maar we leven in een wereld met virussen die onbekommerd grenzen oversteken en in een wereld waarin kleine landen niets voorstellen. Als de democratische en economische betekenis van Europa ons lief is, kunnen we de EU niet uit elkaar laten spatten.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden