Commentaar Geschiedschrijving

Het debat over de naam Gouden Eeuw is waardevol en nodig

Goud is de top, in de sport. De beloning voor de beste. Iets van de trots en triomf die daarbij horen zit ook in de benaming Gouden Eeuw, waarmee de zeventiende eeuw in de Nederlandse geschiedenis wel wordt aangeduid. De term is ongepast, vindt het Amsterdam Museum. De directie heeft dan ook besloten de benaming te schrappen. Het argument is dat ‘Gouden Eeuw’ misstanden verdoezelt die er in die tijd ook waren, zoals armoede, oorlog, dwangarbeid en mensenhandel. Die waren deels zelfs de bron van de enorme winsten die een klein deel van de bevolking toen binnenhaalde.

Het besluit van Amsterdam Museum doet denken aan de interne verbale schoonmaak in 2015 van het Rijksmuseum. Dat museum verwijderde termen als wijf, negerinnetje, kaffer en Hottentot uit bijschriften in de collectie, omdat die als kwetsend ervaren worden door bezoekers. Het verving die termen door andere.

Donkere kanten van de geschiedenis

Door acties als van het Rijksmuseum toen en het Amsterdam Museum nu komt er debat over het nationale verleden, en vooral over het vertekende beeld dat de geschiedenisboeken veelal gegeven hebben en soms nog geven. Donkere kanten van de geschiedenis als slavernij, minachting voor lagere klassen en andere vormen van uitbuiting zijn te vaak ongenoemd gebleven.

Zo’n kritische reflectie is om allerlei redenen zinnig, waardevol en nodig. Musea kunnen door termen als Gouden Eeuw en ‘kaffer’ af te schaffen en te vervangen door andere, een actieve rol spelen in het maatschappelijk debat over sociale ongelijkheid en discriminatie. Zo’n debat blijft als het goed is niet steken in het verleden, maar gaat ook over hedendaagse misstanden als discriminatie en uitbuiting en over het zelfbeeld van Nederlanders nu.

Mensenhandel

Veel belangrijker dan een besluit of de term Gouden Eeuw al dan niet afgeschaft moet worden, is dan ook het gesprek erover. De term stamt uit de negentiende eeuw, de eeuw van het nationalisme, en duidde eerst vooral op culturele rijkdom van Nederlandse schilders en schrijvers. Later pas heeft de ‘Gouden Eeuw’ de betekenis gekregen van de periode waarin Nederlandse handelaren goud verdienden. Met handel in koloniale waar en met mensenhandel, maar dat laatste inzicht is pas recenter­­ opgekomen in het debat.

Als het schrappen van de term Gouden Eeuw helpt om misplaatste trots te temperen en kritisch te kijken naar hedendaagse verdienmodellen, dan is dat een goede reden. De term zeventiende eeuw is een prima vervanger. Maar belangrijker nog is dat dit debat een deel van de zeventiende-eeuwse bevolking in beeld brengt dat door een gouden doek aan het oog onttrokken was. Dat geeft een bredere kijk op de geschiedenis.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden