null

OpinieCDA-campagne

Het CDA ontbeert een heldere boodschap, en daar gaan de kiezers juist voor

Beeld Trouw

De falende verkiezingscampagne van het CDA brengt een veel fundamenteler manco aan het licht: de partij heeft geen helder profiel en staat dus electoraal met lege handen, constateren Joop van Holsteyn en Galen Irwin, hoogleraren aan de Universiteit Leiden.

Joop van Holsteyn en Galen Irwin

Wie het evaluatierapport van de commissie-Spies en de berichtgeving erover ziet, krijgt de indruk dat vooral richting de Kamerverkiezingen er binnen het CDA van alles en nog wat misging. Maar er was en is meer aan de hand.

Met nog geen miljoen stemmen kreeg het CDA in maart vijftien zetels in de Tweede Kamer. Vier zetels verlies, dus een scherpe evaluatie van de verkiezingscampagne en het resultaat lag voor de hand. Met Zij aan zij werken aan herstel! presenteerde de commissie-Spies haar evaluatie, die betrekking heeft op die verkiezingen en ontwikkelingen sindsdien zoveel mogelijk buiten beschouwing laat.

De meest vruchtbare bron van electorale ellende lijkt de selectie van de lijsttrekker geweest te zijn. Een interne verkiezing met horten en stoten, het plotse terugtreden van de beoogd lijsttrekker, en uiteindelijk de selectie van een lijsttrekker die eerder aangaf niet in te zijn voor dat lijsttrekkerschap. Met op de tweede plaats van de kandidatenlijst een populaire politicus die eerst akkoord was met de kwalificatie running mate maar later liever simpelweg als nummer 2 bekend stond.

De rommelige gang van zaken rond de lijsttrekkersselectie zal het CDA geen stemmen hebben opgeleverd. Al moet de schuld daarvan bij de uitvoering gelegd worden, niet bij een lijsttrekkersverkiezing als zodanig.

Fundamenteel probleem

Maar het is de vraag of een diagnose waarin de keuze van de politiek leider centraal staat, recht doet aan het fundamentele electorale probleem waarmee het CDA kampt. Net zoals dat trouwens ook geldt voor de PvdA. Dat probleem is het ontbreken van een eenduidige inhoudelijke boodschap die concreet wordt gemaakt ten aanzien van specifieke politieke kwesties dan wel bepaalde delen van het electoraat weet aan te spreken.

De commissie-Spies stelt dat het christendemocratische gedachtegoed ‘onverminderd relevant’ is, maar ‘uitwerking die is toegesneden op de problemen van de tijd’ behoeft. Daar is weinig tegenin te brengen. Maar de beschreven gang van zaken doet vermoeden dat het eigen gedachtegoed onvoldoende bekend is bij de partij en hoofdrolspelers, of zo diffuus is dat er geen helder, aansprekend CDA-profiel van gevormd kan worden.

Dit laat zich illustreren aan de hand van de lijsttrekkersselectie. Het evaluatierapport beschrijft dat het late wegvallen van Hugo de Jonge als lijsttrekker en de komst van Wopke Hoekstra een zo goed als complete breuk in de campagne(voorbereiding) betekende.

De campagne moest om

Het is begrijpelijk dat elke politiek leider eigen accenten zet, maar in dit geval moest een geheel nieuwe start gemaakt worden. Alsof er geen gedeeld gedachtegoed bestond, alsof De Jonge en Hoekstra als prominenten van een en dezelfde politieke partij inhoudelijk op wezenlijk andere golflengten zaten. Strijdpunten verdwenen en kwamen, de campagne moest om (met een goeddeels ander campagneteam). Zelfs de campagneslogan diende te wijzigen, van ‘Zorg voor elkaar’ waarmee De Jonge oorspronkelijk van plan was de strijd om de kiezer in te gaan naar Hoekstra’s ‘Nu doorpakken’. Hoe ‘Nu doorpakken’ uitdrukking geeft aan enig onderliggend christendemocratisch gedachtegoed, bleef een gedurende de campagne goed bewaard geheim.

Het CDA zal het heel lastig krijgen om het eigen profiel ondubbelzinnig aan te scherpen. Men is dat niet gewend. Lange tijd was het immers de (levenslange) verbondenheid met kerk en partij die kiezers ertoe bracht op het CDA of zijn voorgangers te stemmen. Profilering op specifieke issues was daarbij niet echt nodig en electoraal van ondergeschikt belang. Al slaagde Lubbers er midden jaren tachtig in om kiezers te winnen op basis van ‘zijn’ regeringsbeleid en wist Balkenende in het begin van deze eeuw stemmen te trekken met een beroep op normen en waarden. Maar dat zijn uitzonderingen – met in beide gevallen een CDA’er als minister-president – op de historische regel die zegt dat het CDA het electoraal niet van specifieke onderwerpen moet hebben.

Met te lege handen

Bij het huidige electoraat staat zo’n partij, evenals de PvdA, dan echter met veel te lege handen. Kiezers kiezen bovenal voor inhoud.

Een aantrekkelijke lijsttrekker is mooi meegenomen en een soepele campagne kan geen kwaad, maar het is Nederlandse kiezers te doen om gevoerd beleid en plannen voor de toekomst van Nederland. Op dat punt schoot de campagne van het CDA in 2021, en eerder, schromelijk tekort.

Zeker, er ging meer mis, maar als het CDA zichzelf opnieuw wenst uit te vinden, zoals Trouw in een analyse (12 juli ) het eerder noemde, dient men toch echt te beginnen bij een heldere inhoudelijke positiebepaling en profilering. Want het gaat om de boodschap, niet om de boodschapper.

Lees ook:

Kan het CDA zichzelf nog opnieuw uitvinden?

Spijkerhard is de conclusie van de commissie-Spies over de dramatische verkiezingsuitslag van het CDA in maart. De partij heeft volgens Spies dit verlies helemaal aan zichzelf te wijten. De vraag is of de christendemocraten zichzelf vanuit zo’n deplobarele staat nog opnieuw kunnen uitvinden.

Commissie-Spies had hardere conclusies moeten trekken, want wie gedroeg zich nu feitelijk alsof hij groter was dan de partij?

Het ‘harde’ rapport van de commissie-Spies laat essentiële vragen helaas onbeantwoord, vinden Robert Kamphuis en Bart-Jan Heine, respectievelijk voorzitter van de Stichting Sociale Christendemocratie en CDA-lid te Amsterdam en secretaris van Stichting Sociale Christendemocratie en CDA-lid te Beilen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden