Column

Het CDA is nog altijd een beetje bijziend

Partijleiders van 'Denk' Tunahan Kuzu (links) en Selcuk ozturk (rechts). Beeld anp
Partijleiders van 'Denk' Tunahan Kuzu (links) en Selcuk ozturk (rechts).Beeld anp

Net was ik in het boek 'Tegen het cynisme' van CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma begonnen, toen zich in het parlement een incident voordeed. Buma's partijgenoot Raymond Knops sprak het Kamerlid Öztürk aan met de naam van diens kompaan Kuzu, waarop de voorzitter hem corrigeerde. De reactie van Knops: "O ja, inderdaad. Het is de andere. Excuus. Ze lijken ook zo op elkaar."

Hans Goslinga

Het incident deed me denken aan het bruistige CDA-Kamerlid Wim Mateman, die begin jaren negentig op een spreekbeurt de Chinese regering uitmaakte voor 'een paar bejaarde spleetogen'. In beide gevallen kleine incidenten, maar getuigend van een sterk bijziende kijk op de wereld: in het Verre Oosten en zelfs het Nabije Oosten, waar Öztürk en Kuzu vandaan komen, zijn mensen uiterlijk niet van elkaar te onderscheiden.

Mateman was destijds voorzitter van de Kamercommissie voor buitenlandse zaken, Knops is defensiewoordvoerder. Geen krullenjongens dus, maar politici die worden geacht over de dijken heen te kijken.

Het incident met Knops is des te frappanter, omdat Buma in zijn boek krachtig afrekent met een houding van 'gemakzucht en paternalisme' in de buitenlandse politiek van het Westen. De tijd dat Europa de wereld nog geografisch kon indelen in het Nabije, Midden- en Verre Oosten ligt ver achter ons. De huidige machtsverhoudingen vragen volgens Buma om een nieuw realisme. Hij verkiest een Westen dat 'bescheiden en sterk' is in plaats van 'zwak en arrogant'.

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma. Beeld anp
CDA-leider Sybrand van Haersma Buma.Beeld anp

Nuchtere taal

Dat is nuchtere taal, maar de vraag is of, ook in de CDA-fractie, de mentale houding met de veranderde wereld gelijke tred heeft gehouden. Het antwoord is niet alleen van betekenis voor de buitenlandse politiek, maar ook voor de verhoudingen in ons land, die onder spanning staan als gevolg van geopolitieke en economische verschuivingen, terreurdreiging, migratie en een veranderende samenstelling van de bevolking.

Barack Obama, de gaande president van de Verenigde Staten, analyseerde deze week in een vraaggesprek met Der Spiegel dat Trump heeft geprofiteerd van de angsten die deze veranderingen oproepen. Amerika verschilt in dit opzicht niet veel van Europa, waar ook beduchtheid voor verlies van het oude en vertrouwde heerst, en voor het verlies van macht.

Toen ik vijf jaar geleden een journalistieke reis door de Verenigde Staten maakte, was in de onderstromen al voelbaar de vrees voor het einde van de blanke suprematie die nu voluit aan de oppervlakte is gekomen. Het was in de tijd dat Donald Trump openlijk twijfel zaaide over het staatsburgerschap van Obama. Waarom wilde hij zijn geboortebewijs niet laten zien? Misschien was hij wel moslim. Een tv-journalist vroeg aan Whoopi Goldberg of hier racisme achter zat. Ze antwoordde indirect: "Het is aan Bush en Clinton nooit gevraagd."

Tekst loopt door onder video.

Superioriteit

Sprak er uit de reactie van Knops niet een houding van superioriteit? Het kan zijn dat hij zich echt vergiste, al lijkt Öztürk net zoveel op Kuzu als Buma op Rutte. Maar het kan. In dat geval had hij kunnen volstaan met een excuus. Dat kwam er wel, maar vergezeld van zijn denigrerende opmerking.

De vraag is of Buma in zijn kijk op Nederland net zo realistisch is als in zijn visie op de buitenlandse politiek. Zijn Duitse partijgenote Angela Merkel zei vorig jaar tegen haar landgenoten er rekening mee te houden dat het toekomstige Duitsland 'niet louter blank en christelijk meer zal zijn'. Buma houdt daarentegen stevig vast aan 'de joods-christelijke cultuur' als basis van de samenleving.

De paradox is dat Merkel juist op de christelijke waarden vertrouwt in haar politiek van ontvankelijkheid, terwijl Buma ze node zegt te missen in het smeden van gemeenschapszin die nodig is om sterk te staan. Misschien omdat Duitsland christelijker is dan Nederland, waar de secularisatie snel is gegaan. Het gevolg is dat Buma's beroep op de joods-christelijke cultuur vooral de indruk wekt van een politieke mantra ter afgrendeling, die de bijziendheid waarvan Knops getuigde in de hand werkt.

Raymond Knops Beeld anp
Raymond KnopsBeeld anp

Dat de bevolking in de VS en Europa van samenstelling verandert, is waar. Over twintig jaar zullen de blanke Amerikanen in de minderheid zijn. Misschien vervagen zelfs de raciale scheidslijnen door de toename van gemengde huwelijken (thans één op de zes). De vraag is: is dat erg? De weerstanden zijn hoe dan ook groot en worden politiek manifest in het populisme, dat het komende jaar in verscheidene Europese landen, waaronder het onze, zijn slag hoopt te slaan.

Obama en Merkel rekenen erop dat de weerstanden zullen afnemen omdat nieuwe generaties met een ander zelfbeeld opgroeien. Obama zei in het Spiegel-interview: 'Het jonge Amerika is divers, het gelooft in tolerantie en integratie." Volgend jaar zal blijken of het optimisme en de hoop het kunnen winnen van de angst en de neiging tot verschansing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden