Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het 'boerkaverbod' is vooral symboolpolitiek

Opinie

Annelies Moors

Bezoekers van de Tweede Kamer, van wie vier gekleed in nikab, met elkaar in gesprek tijdens een Kamerdebat over gezichtsbedekkende kleding in 2016. © ANP
Opinie

Een verbod op de gezichtssluier, beperkt of niet, dient geen enkel doel en is bovendien een schending van grondrechten, betoogt Annelies Moors, hoogleraar hedendaagse moslimsamenlevingen aan de UvA.

De afgelopen jaren zijn nikabdraagsters steeds meer naar buiten getreden. Mede daardoor wordt er niet meer klakkeloos van uitgegaan dat vrouwen gedwongen zijn een gezichtssluier te dragen. Maar het debat van 12 juni in de Eerste Kamer laat ook zien dat veel hetzelfde is gebleven sinds ik in 2009 het rapport 'Gezichtssluiers: Draagsters en Debatten' schreef.

Lees verder na de advertentie

Terwijl nikabdraagsters vaak geboren en getogen zijn in Nederland, meende bijvoorbeeld de SGP toch dat het om vluchtelingen zou gaan van wie je mag verwachten dat ze zich aanpassen. En nog steeds beginnen sprekers, ook als ze tegen een verbod zijn, over de gevoelens van ongemak die dit kledingstuk bij hen oproept voordat ze hun argumenten op tafel leggen.

De argumenten van minister Ollongren waren opmerkelijk divers. Het verbod heeft slechts beperkte reikwijdte en geldt alleen voor specifieke sectoren: gezondheidszorg, onderwijs, overheidsgebouwen en ov. Maar is dat echt een 'beperkt' verbod? De nikabdraagster lijkt alleen nog welkom op straat en in de private sector. Ze kan niet langer functioneren als participerende burger, maar wordt gereduceerd tot consument, en als ze geen auto heeft, veroordeeld tot de buurtwinkel.

De nadruk op normstellend optreden geeft aan dat het vooral om sym­bool­po­li­tiek gaat

Welk groot maatschappelijk probleem wordt opgelost met deze wetgeving die grondrechten zoals vrijheid van godsdienst en uitingsvrijheid aantast? Het zijn toch niet deze vrouwen die hulpverleners aanvallen of gewelddadig zijn in het openbaar vervoer?

De minister wil door wetgeving een eind maken aan een lange discussie. Deze kwestie speelt inderdaad al sinds 2005, toen Wilders een motie indiende voor een algeheel boerkaverbod. Dat deed hij niet omdat er in Nederland grote problemen waren, maar geïnspireerd door de Belgische lokale verboden. Gezichtssluiers bleken een onderwerp waar politici niet omheen konden.

Volgens de minister zijn er geen minder vergaande middelen om het doel te bereiken. Maar wat was dan dat doel? Ze noemde het garanderen van de kwaliteit van de dienstverlening en de veiligheid in genoemde sectoren. Die sectoren zagen daar zelf niet de noodzaak van in. Zo was bijvoorbeeld de artsenfederatie erop tegen, want bezorgd over zorgmijdend gedrag. Er is een reëel risico dat een heel kleine groep burgers wordt gestigmatiseerd en uitgesloten van essentiële dienstverlening. En de vraag naar de effecten op de veiligheid van nikabdraagsters wordt niet gesteld.

De achterliggende gedachte is dat goede dienstverlening gebaseerd is op communicatie en dat men daarvoor elkaars gelaatsuitdrukkingen moet kunnen zien. Dat is wel begrijpelijk in een-op-een contacten, maar daar gebeurt dat eigenlijk al. Is het echt nodig om elkaars gezichtsuitdrukking te zien in het restaurant of in de gangen van de universiteit? Betekent dat ook dat de overheid dan maar beter kan ophouden met online communicatie of het gebruik van de telefoon?

De minister noemde ook de noodzaak van uniformiteit en normstellend optreden. Die uniformiteit verdween echter snel uit het zicht toen de uitvoering van de wet aan de orde kwam. Daarbij verwees de minister naar de deskundigheid van professionals. Waarom zouden dezelfde professionals dan niet hun eigen huisregels kunnen opstellen die passen bij de context waarin ze werken?

De nadruk op normstellend optreden geeft aan dat het vooral om symboolpolitiek gaat. Symbolen hebben inderdaad betekenis, maar die betekenis is niet eenduidig. Maakt deze wetgeving niet vooral duidelijk dat de meerderheid gemakkelijk haar wil kan opleggen aan een hele kleine religieuze minderheid, ook als daardoor grondrechten geschonden worden? Dat staat op gespannen voet met zowel de Nederlandse traditie als het idee van de liberale rechtsstaat.

Lees ook: Senaat voor ‘boerkaverbod’

Op scholen, bij de dokter, in de tram of in het gemeentehuis mag iemand straks geen boerka of nikab meer dragen. Ook geen motorhelm of masker, maar de 'Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding' die vandaag in de Eerste Kamer werd behandeld, staat toch vooral bekend als het boerkaverbod.

Deel dit artikel

De nadruk op normstellend optreden geeft aan dat het vooral om sym­bool­po­li­tiek gaat