Opinie

Het belang van de rechtsstaat kan het best worden onderwezen in het vak geschiedenis

Bij het Indisch Monument in Den Haag worden de slachtoffers herdacht van de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indie in de Tweede Wereldoorlog. Beeld ANP

En verdwaald lesje burgerschap lost niets op, het ontbreekt aan elementaire kennis van democratie en rechtsstaat, meent socioloog Frank Hermans. Het vak geschiedenis kan daarin ons verder helpen.

In zijn reactie op het voorstel van minister Slob om in het onderwijs apart aandacht te besteden aan burgerschapsvorming, beweert Allan Varkevisser dat er al genoeg aan deze vorming wordt gedaan en dat burgers voldoende betrokken zijn. Je kunt stellen dat er inderdaad op veel fronten voldoende betrokkenheid is, maar in veel gevallen ontbreekt kennis van de democratie en de rechtsstaat en veel meningen onder burgers zijn geen aanwinst voor de rechtsstaat.

Kort geleden schreef Henri Beunders over de toenemende nadruk op vergelding in de publieke opinie: steeds meer mensen zijn vóór harder en langer straffen. Mijn jarenlange ervaring als docent sociologie in het hbo-onderwijs sluit hierbij aan. Proportionaliteit van straf, de beperkingen van het strafrecht als laatste remedie, tbs als resocialisatie-instrument in plaats van een middel om mensen zo lang mogelijk op te sluiten, de taak van de advocatuur, de scheiding der machten en meer van dergelijke onderwerpen waren aan veel oud-havo-leerlingen voorbijgegaan.

Woede

Mijn mening is dat enkele lessen in burgerschapsvorming hier niet veel verandering in zullen brengen. De openbare woede die wordt opgeroepen door publieksacties, met name in de sociale media, is moeilijk te bestrijden. Zoals Aristoteles in zijn ‘Ethica’ al beweerde: een samenleving waar woede heerst en die niet is bedaard, is niet in staat tot inleving.

Het belang van de rechtsstaat – en de verzorgingsstaat als belangrijke aanvulling daarop in termen van bestaanszekerheid en scholing als alternatief voor streng straffen – kan het best worden onderwezen in het vak geschiedenis. Helaas is daar veel te veel op bezuinigd. De strijd van historische figuren voor democratie en de rechtsstaat, hun argumenten en hun tegenwerking, in de context van grote historische gebeurtenissen, kan zichtbaar maken hoe belangrijk het is wat we bereikt hebben en hoe noodzakelijk het is dit erfgoed te koesteren.

Misschien is het mogelijk dit onderwijs, omwille van de inleving in historische figuren, te beginnen met delen uit ‘Angst en vrijheid. Hoe de Tweede Wereldoorlog ons voorgoed veranderde’, het laatste boek van de historicus Keith Lowe over de strijd van veel gewone mensen voor een democratische wereldorde na de verwoestingen en trauma’s van de Tweede Wereldoorlog.

Lees ook: Minister Slob, zadel ons niet op met onzinnig uurtje democratiekennis

Ik ben van 1964. In de brugklas kregen wij maatschappijleer, schrijft Allan Varkevisser, socioloog en leerkracht in Groningen. De meeste leerlingen deden niet mee aan de discussies over doodstraf, democratie of pensioenen. Logisch, want democratie is geen theorie maar praktijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden