Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het begrip vrijheid wordt veel te vaak ingezet als masker voor zelfzucht

Opinie

Marjolijn van Heemstra

Marjolijn van Heemstra © Jörgen Caris
Column

Tijdens het kerstconcert van Trouw vorige maand werd me gevraagd iets over vrijheid te zeggen. Ik vind dat een lastig begrip, veel te vaak ingezet als masker voor zelfzucht.

Zoals wel vaker als ik worstel met een opdracht begon ik bij het (online) etymologisch woordenboek. Ik verwachtte een verwantschap met vleugels of een oeroud synoniem voor Wanderlust, maar ik las dat het woord vrijheid van Freya komt, Germaans voor lief of dierbaar. Een woord dat ooit bedoeld was voor leden van de clan, de mensen van wie je als Germaan mocht houden omdat ze bij je hoorden. Onderworpenen - gevangenen, slaven - en vreemden mochten niet delen in de liefde van de stam. Onvrij betekende ongeliefd.

Lees verder na de advertentie

Die oorsprong verbaasde me. Vrijheid heeft niet veel meer met liefde te maken, niet met een clan, een stam of dierbaarheid. Wel met ongebonden en onafhankelijk zijn. Het blijft vreemd hoe woorden langzaam uit hun bedding stromen, hun loop verleggen naar een nieuw landschap en nieuwe betekenis.

Maar met de ontdekking dat vrijheid aan liefde ontsprong, is het of er een luik openspringt in de taal. Onvoorziene ruimte in dat afgesleten woord. Als vrijheid en liefde één zijn zou je kunnen zeggen: wie ik vrij maak, heb ik lief. Een verstrengeling van vrijheid en liefde betekent dat ik om vrij te zijn een ander nodig heb; zijn of haar bereidheid om van mij te houden. Het betekent ook dat ik elk moment iemand kan bevrijden door hem of haar als dierbaar te beschouwen. Zo bekeken gaat vrijheid in de kern om geven, en staat het haaks op wat we leren; dat we vrijheid moeten nemen.

En zo kwam ik tot een klein verhaal over de dierbaarheid die verscholen ligt in dat soevereine woord en hoe de taal soms geheimhoudt wat ze werkelijk beschrijft.

Ik wil de Germanen niet tot lichtend voorbeeld bombarderen. Het opdelen van de mensheid in wie wel en niet de liefde waard was is op zijn minst benauwd te noemen en ook die slaven zitten dwars. Maar het inzicht dat je niet vrij kunt zijn zonder een ander vind ik wonderschoon en wijs. Vrijheid die, als liefde, tussen mensen bestaat en gelijkwaardigheid vereist. Omdat het liefde is. Wie ik liefheb maak ik vrij.

Schrijfster en theatermaakster Marjolijn van Heemstra denkt na over geld en wat van waarde is. Lees hier meer van Marjolijn.

Deel dit artikel