OpinieSancties

Het bedrijfsleven staat unaniem achter de Rusland-sancties. Hou je dan ook aan andere maatschappelijke doelstellingen

null Beeld

Bedrijven gaan eensgezind mee in de sancties tegen Rusland. Laten ze ook op andere terreinen naar een maatschappelijk kompas handelen. Dat komt hun positie alleen maar ten goede, menen Gerben de Jong, Nard Koeman, Stef Konijn (SEO Economisch Onderzoek) en Kevin Heij en Henk Volberda van de Universiteit van Amsterdam.

Kevin HeijGerben de JongNard Koeman en Stef Konijn en Henk Volberda

De Russische inval van Oekraïne heeft de wereld geschokt. Razendsnel stelden overheden sancties in om de Russische agressie te veroordelen en zijn leider van koers te doen veranderen. De sancties zijn niet zonder economische gevolgen voor bedrijven in Nederland. Investeringen moeten worden afgeschreven en er is sprake van aanzienlijke omzet- en winstverliezen.

Desondanks staat het Nederlandse bedrijfsleven vrijwel unaniem achter de sancties tegen Rusland, zelfs als dit de winstgevendheid van de eigen organisatie raakt. Dat blijkt uit tussenresultaten van de door ons uitgevoerde Nederlandse Innovatie Monitor 2022.

Het bedrijfsleven, zo blijkt uit onze peiling, omarmt de maatregelen tegen Rusland volledig. Twee derde van de reeds ondervraagde bedrijven vindt het opleggen van sancties belangrijker dan een eventuele winstafname. Bijna geen enkel bedrijf is het hiermee oneens. Opvallend is dat bedrijven die meer last ondervinden juist ook grotere voorstanders zijn van sancties.

Bedrijven laten daarmee zien dat zij wel degelijk kunnen kiezen voor hogere doelen in plaats van het maximaliseren van hun winsten en dat ze bereid zijn ‘pijn te lijden voor hogere doelen’. Zo’n maatschappelijk kompas is niet alleen van belang voor een succesvol sanctiebeleid tegen Rusland, maar ook voor het oplossen van andere maatschappelijke, sociale en ecologische uitdagingen.

Maatschappelijke bijdrage

Ons onderzoek bevestigt het beeld dat bedrijven naast financiële doelstellingen meer oog krijgen voor hun maatschappelijke bijdrage. In de managementliteratuur heet dit dat bedrijven een ‘purpose’ hebben: een concreet doel dat verdergaat dan winstmaximalisatie en dat beschrijft hoe zij bijdragen aan het oplossen van problemen voor mens en planeet. Tot voor kort leek deze manier van ondernemen in de praktijk nog weinig dominant. Zo gaven bedrijven in de monitor van vorig jaar te kennen winstgevendheid veruit als hun belangrijkste verantwoordelijkheid te beschouwen. Dat zien we ook terug in andere dossiers, zoals de klimaatopgave, waar veel bedrijven slechts weifelende stappen zetten.

De eensgezinde en daadkrachtige steun van bedrijven voor sancties tegen Rusland vormen daarom een hoopvolle trendbreuk. Bedrijven trekken samen met de overheid op en vergroten het effect van de overheidssancties door verder te gaan dan waar de sancties om vragen. Zo trok Heineken zich volledig terug uit Rusland en Wit-Rusland met een afschrijving van 400 miljoen euro, besloot Ikea al zijn winkels te sluiten, beëindigde KPMG vele klantrelaties en besloten Shell en BP hun activiteiten in Rusland terug te trekken met een schadepost van in de miljarden euro’s.

Duurzamere economie

Als bedrijven deze bereidheid ook tonen op andere dossiers is dat cruciaal voor de transitie naar een duurzamere economie. Druk vanuit activistische aandeelhouders, kritische klanten en de publieke opinie helpt daar zeker bij, maar vaak is het nog vooral aan de overheid om de juiste prikkels te creëren of verandering van bovenaf op te leggen. Zo wachten veel bedrijven voor de aanpak van klimaatverandering op politiek moeilijk te realiseren maatregelen (zoals een wereldwijde CO2-belasting) en was er een vrouwenquotum nodig om beursgenoteerde bedrijven aan te zetten meer vrouwelijke bestuurders te benoemen.

We kunnen de grote maatschappelijke uitdagingen van de toekomst echter niet alleen overlaten aan overheden, ngo’s en maatschappelijke organisaties. De oorlog in Oekraïne laat overduidelijk zien dat bedrijven een omslag kunnen versnellen door vanuit intrinsieke motivatie zelf al aan de slag te gaan of verder te gaan dan waar zij strikt bezien toe verplicht worden. Dat laatste zien we bijvoorbeeld terug bij olie- en gasbedrijven die, hoewel de sancties (nu nog) contact met Rusland toelaten, besloten hebben om de banden met Rusland te verbreken.

Deze houding laat zien dat bedrijven over het benodigde maatschappelijke kompas beschikken om keuzes te maken die hun winstgevendheid misschien niet direct ten goede komen, maar die wel bijdragen aan de maatschappelijke rol die ze willen vervullen.

Op de lange termijn zijn bedrijven daar zelf ook bij gebaat. Ze kunnen profiteren van een verbeterde reputatie, goedkopere financieringsmogelijkheden, meer innovatiekracht en een verhoogde motivatie van medewerkers. Ondernemingen zonder zo’n maatschappelijk kompas zullen merken dat nieuwe generaties niet langer voor hen willen werken en hun producten niet langer willen kopen.

Lees ook:

Ikea en meer: deze bedrijven zeggen massaal Rusland gedag

Ikea en Volkswagen volgen kledingketen H&M, Lego, BMW, Mercedes-Benz, Volvo Cars en modemerk Burberry. De lijst van westerse bedrijven die stoppen met de verkoop of productie in Rusland wordt met de dag langer.

Miljardenverlies voor olieconcern BP door vertrek uit Rusland

De Britse olie- en gasonderneming BP lijdt een miljardenverlies door het vertrek uit Rusland vanwege de oorlog in Oekraïne en sancties tegen Rusland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden