Column

Het apocalyptisch denken betekent het einde van een waardige en constructieve politiek

James Kennedy Beeld Jörgen Caris

We staan ‘te elfder ure’... Je zou misschien denken dat ik het over klimaatverandering heb en de noodzaak om nu radicaal te handelen om erger te voorkomen. Maar het gaat hier volgens Thierry Baudet om een veel grotere dreiging: de dreiging van de elite die ons wil breken en een eind aan onze beschaving wil maken.

Baudet denkt daar niet als enige zo over. Zijn woorden hebben veel weg van de bijna apocalyptische denkbeelden die nu opgang maken, niet alleen in Europa maar ook in de Verenigde Staten.

Dat de eindtijd met rasse schreden nadert, heb ik sinds mijn jeugd vaak gehoord van Amerikaanse vrienden. Ik ben zelf niet grootgebracht met de notie dat we in de laatste dagen leefden, maar zulke denkbeelden doorspekten het conservatieve protestantisme waarin ik verkeerde. De wereld zou steeds slechter worden en de tekenen des tijds werden steeds zichtbaarder. 

Tien horens

Soms werd de profetische taal van de Bijbel verbonden met hedendaagse instellingen. Zo zouden de tien horens uit het boek Daniël de (toen) tien landen van de Europese Gemeenschap zijn, die gezamenlijk een kwaadaardige ‘superstaat’ vormen waaraan Gods koninkrijk uiteindelijk een einde zou maken. Dan zou de grote strijd losbarsten tussen God en zijn vijanden, te beslechten in Armageddon, in het Heilige Land.

Zulke sombere verwachtingen leidden lange tijd tot een apolitieke houding onder veel Amerikaanse evangelische christenen. Je kon niets doen om Gods plannen te veranderen, behalve zending drijven en waakzaam zijn. Maar dat is tijdens de laatste decennia veranderd, met de opkomst van Religious Right, die het kwaad op afstand wil houden door politiek handelen. Vanuit dit perspectief werd het noodzakelijk om tegen Hillary Clinton en de Democraten te vechten.

Christelijk apocalyptisch denken is lineair, omdat de wereldgeschiedenis richting de dag des oordeels gaat. Maar het rechtse denken in Amerika is daar niet meer nauw aan verbonden. Zo is Steve Bannon niet beïnvloed door de Bijbel, maar door het boek ‘The Fourth Turning’ uit 1997 van William Strauss en Neil Howe. De geschiedenis herhaalt zich daar in cycli en wij zijn een winters seizoen ingegaan, met veel instabiliteit en geweld. De oude instanties – met hun elites – zullen onvermijdelijk ten onder gaan. Conservatieven moeten juist in deze overgangsperiode de toekomst naar zich toetrekken en strijd voeren met hun vijanden, om de komende lente te kunnen bepalen.

Dit apocalyptisch denken is niet alleen aanwezig in Amerika. Ook Baudet propageert een variant van dit gedachtengoed. Zijn denkbeelden zijn niet identiek aan die van Bannon (die hij op afstand houdt) en hij liet zich niet door de Amerikanen Howe en Strauss inspireren, maar door de Duitser Oswald Spengler en diens ‘Untergang des Abendlandes’ (1918). “De grootste en mooiste beschaving die de wereld ooit heeft gekend”, beweerde Baudet in zijn overwinningsrede afgelopen week, wordt nu vernield door de elite die ‘in een merkwaardige mengeling van onkunde en cynisch eigenbelang’, keer op keer de verkeerde keuzes maakt. 

Wederopstandingsgedachte

Met de wederopstandingsgedachte als leidend motief, uit Thierry Baudet hoop dat deze beschaving weer tot bloei kan komen. Dankzij zijn beweging kan het nog goed komen. In dat opzicht is hij iets optimistischer dan Spengler, die alleen verwelking in het verschiet zag, maar de huidige staat van de cultuur is in Baudets optiek wel kritiek.

Het probleem met deze duistere denkbeelden is dat geen enkel compromis meer mogelijk is. Michael Gerson, zelf conservatief columnist in The Washington Post, gaf dit goed aan. De grensmuur met Mexico is een ‘national emergency’ die wordt tegengehouden door mensen die Amerika om zeep willen brengen door hordes foute immigranten binnen te halen. Als je beschaving van de ondergang moet worden behoed, dan kunnen alleen radicale maatregelen uitkomst bieden, waarin geen ruimte is om te onderhandelen met de elitaire vijanden van die beschaving. Dat betekent niet per se het einde van de wereld, maar wel het einde van een waardige en constructieve politiek.

Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden