OpiniePublicatiedruk

Het Anne Frank-onderzoek laat zien: hoge druk belemmert goed onderzoek

null Beeld

Het onderzoek naar de verrader van Anne Frank legt het gevaar bloot van belangenverstrengeling, stellen Mariëtte van den Hoven (hoogleraar medische filosofie VUMC) en Bert Theunissen (directeur Descartes Centre (Universiteit Utrecht).

Mariëtte van den Hoven en Bert Theunissen

Het verraad van Anne Frank wordt uit de boekhandel gehaald. Volgens zes historici deugt het onderzoek van het coldcaseteam niet. Dat deed te veel aannames, argumentatie en bron­gebruik schieten tekort, prominente wetenschappers die aan het onderzoek zouden meewerken hebben dat niet gedaan, enzovoort.

Maar er speelt nog iets anders, waar weinig oog voor is. Vanaf de start van het onderzoek naar de verrader van de familie Frank is duidelijk dat een documentairemaker interesse heeft in de resultaten. Een andere beoogde uitkomst is een boek voor een breed publiek. Mooie valorisatie (kennisbenutting) heet dat in academisch jargon. Maar zo nam wel de druk toe om met iets spectaculairs te komen. Wie is er geïnteresseerd in een documentaire of publieksboek waarvan de conclusie is dat er eigenlijk geen conclusie is? Deze externe druk stond goed onderzoek in de weg: er móest een dader worden gevonden, en dat leidde tot tunnelvisie.

De ontdekking bleek resultaat van wensdenken

De vergelijking met de recente zaak rond Leo Kouwenhoven dringt zich op. De Delftse natuurkundige en zijn onderzoeksgroep haalden het wereldnieuws met hun ontdekking van majorana-deeltjes. Die zouden geschikt zijn voor het bouwen van een – veel snellere – quantumcomputer. Enkele teamleden hadden twijfels: was de data-analyse wel correct uitgevoerd?

Kouwenhoven wuifde hun bezwaren aanvankelijk weg. Maar internationale experts lieten zien dat de data het bestaan van majorana-deeltjes niet aantonen. De ontdekking blijkt het resultaat van wensdenken. Ook in Kouwenhovens geval was de druk om te vinden wat hij zocht enorm: Microsoft stak miljoenen in zijn onderzoek en deed dat niet uit pure wetenschappelijke belangstelling.

Commerciële of politieke motieven

De Nederlandse gedragscode wetenschappelijk onderzoek zegt dat onderzoekers onafhankelijk horen te zijn. Ze mogen zich niet door commerciële of politieke motieven laten beïnvloeden. In een onderzoeksomgeving waarin commerciële belangen een grote rol spelen, is dat op zijn zachtst gezegd lastig.

Het vergt grote alertheid en extra waarborgen ten aanzien van de betrouwbaarheid van het onderzoek. Leo Kouwenhoven werd uiteindelijk door internationale experts gecorrigeerd, en het coldcaseteam door zes historici. Maar in beide gevallen kwam die kritische blik veel te laat.

Lees ook:

Historici fileren ‘amateuristisch’ onderzoek naar verrader Anne Frank, boek uit de handel gehaald

Het boek Het verraad van Anne Frank wordt onderuitgehaald in een uitgebreid wetenschappelijk rapport. Zo blijkt er wél bewijs te zijn dat de beschuldigde Joodse notaris onderdook. De uitgeverij neemt naar aanleiding van het rapport het boek uit de handel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden