Opinie DNA-onderzoek

Het afnemen van DNA bij onschuldigen is een slecht idee

Beeld ANP

Het voorstel om grootschalig DNA af te nemen tast te veel het recht van burgers aan, meent hoogleraar Bart Custers. 

Minister Grapperhaus van justitie wil het mogelijk maken DNA af te nemen van onschuldige burgers. Nu kan van daders die veroordeeld zijn voor zware misdrijven DNA worden afgenomen en opgeslagen in de databanken van justitie. De minister wil dat dit ook kan van verdachten, en bij grootschalige DNA-onderzoeken zelfs van niet-verdachten. Zo kan het DNA van grote groepen onschuldige burgers bij justitie terechtkomen. Een onwenselijke ontwikkeling.

Het is niet de eerste keer dat een minister van justitie voorstelt de afname van DNA uit te breiden naar grotere groepen Nederlanders. Met het gebruik van DNA als opsporingsmiddel en bewijstechniek zijn de afgelopen jaren spraakmakende zaken opgelost, waaronder de moord op Marianne Vaatstra en die op Anne Faber. Andere zaken zijn erdoor in een stroomversnelling gekomen, zoals die van Nicky Verstappen.

Het pleidooi voor uitbreiding van DNA-afname ligt voor de hand: als bij een misdrijf DNA-sporen worden gevonden, is de kans op een match groter als er meer DNA-profielen beschikbaar zijn. En als het lukt om DNA-sporen te matchen aan personen, kunnen zaken eerder worden opgelost. Er zijn echter tenminste vijf ernstige bezwaren tegen grootschalige afname van DNA.

Lichamelijke integriteit

Afname van DNA is in strijd met het recht op privacy en lichamelijke integriteit. Slechts in uitzonderlijke gevallen, zoals na een veroordeling voor een ernstig misdrijf, is een dergelijke inbreuk op de privacy gerechtvaardigd. Dat is niet alleen in de Nederlandse grondwet vastgelegd, maar ook in internationale mensenrechtenverdragen. We leven niet in een politiestaat.

Een tweede bezwaar is dat grootschalige DNA-afname disproportioneel is. Slechts een (zeer) klein deel van de Nederlandse bevolking is ooit betrokken bij ernstige misdrijven. Bij misdrijven waarbij DNA behulpzaam kan zijn als opsporings- of bewijsmiddel, namelijk gewelds- en zedendelicten, is dit percentage nog veel kleiner. Hoe meer DNA wordt afgenomen, des te hoger het percentage onschuldige burgers dat hiermee te maken krijgt.

En nog altijd is iedereen onschuldig tot het tegendeel is bewezen. Wanneer het DNA van verdachten wordt afgenomen, zoals de minister nu voorstelt, kunnen daar ook onschuldige burgers tussen zitten. Onschuldige burgers verplicht DNA laten afstaan in grootschalig DNA-onderzoek is in strijd met Europese verdragen en daarmee juridisch onhaalbaar – een raar voorstel van een minister van justitie.

Schijnveiligheid

Meer DNA afnemen creëert slechts een schijnveiligheid. Als het DNA van iedere Nederlander in de justitiedatabanken zou staan, zo wordt soms verondersteld, kan zelfs elke zaak worden opgelost. Dat is echter een onterechte aanname, want er zijn niet altijd DNA-sporen en soms zijn het buitenlanders, bijvoorbeeld toeristen of illegalen, die in Nederland delicten plegen. DNA kan soms een belangrijke doorbraak betekenen, maar niet elke zaak kan ermee worden opgelost.

Een vijfde bezwaar is van meer praktische aard. Er zijn kosten verbonden aan het grootschalig afnemen en opslaan van DNA. Vooral de kosten voor de mankracht die nodig is om (handmatig) DNA af te nemen en om matches te controleren en via doorrechercheren onschuldigen uit te sluiten zijn onverminderd hoog.

Genoeg redenen dus om terughoudend te zijn bij het grootschalig afnemen van DNA. Gelet op het feit dat eerdere veroordelingen de belangrijkste indicator zijn voor recidive, is verplichte DNA-afname en -opslag van veroordeelden van zware misdrijven een goed idee en dat is in Nederland prima geregeld. Maar DNA afnemen van onschuldige burgers gaat veel te ver en ondermijnt disproportioneel de rechten en vrijheden van burgers.

Lees ook:

Grapperhaus overweegt om DNA-onderzoek ruimer in te zetten, na succes in de Verenigde Staten

Een moordenaar pakken dankzij een commerciële DNA-databank. In de VS kan dat. In Nederland ook?

Justitie verzamelt veel meer DNA-profielen dan nodig

Beter te veel dan te weinig, lijkt het credo van het OM als het om DNA van verdachten gaat. Het tegendeel blijkt waar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden