COMMENTAAR

Het advies van de commissie-Remkes verdient een diepgravend debat

Oud-vicepremier Johan Remkes overhandigt het rapport van de staatscommissie parlementair stelsel aan minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties. Beeld BART MAAT / ANP

De analyse in het eindrapport van de staatscommissie parlementair stelsel staat als een huis. Er zijn grote problemen in de democratie, doordat groepen zich gebrekkig vertegenwoordigd voelen. Tegelijkertijd wordt de democratische rechtsstaat bedreigd. 

Om dat laatste iets duidelijker te maken: een democratische rechtsstaat geeft minderheden een plaats in de democratie en is meer dan de macht van de meerderheid om beslissingen door te drukken. Een democratische rechtsstaat is dus veel meer dan een totalitaire democratie, zoals de facto steeds meer groepen in de samenleving en, helaas, ook in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partijen voorstaan.

Tegenstrijdige aanbevelingen

Uit de analyse van de staatscommissie onder leiding van VVD-veteraan Johan Remkes volgen tal van concrete aanbevelingen. De een logischer dan de andere en de ander gemakkelijker tot beleid te maken dan de ene. Belangrijker is dat voorgestelde oplossingen soms onderling tegenstrijdig zijn of niet geheel aansluiten bij de gepresenteerde analyse van de geconstateerde problemen.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de aanbeveling het bindend correctief referendum in te voeren, terwijl tegelijkertijd geconstateerd wordt dat het gevaar van een totalitaire democratie op de loer ligt. Hetzelfde bezwaar kan worden gemaakt tegen de aanbeveling de kiezer de formateur van een te vormen nieuw kabinet te laten aanwijzen. 

De sterke kant van de Nederlandse democratie is, stelt de staatscommissie terecht, het stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Genoemde voorbeelden van de gegeven aanbevelingen zijn daar wellicht principieel, maar in ieder geval praktisch, mee in strijd.

Het is bijvoorbeeld niet duidelijk hoe de commissie zich voorstelt dat de gekozen formateur moet omgaan met een hem politiek onwelgevallige meerderheid in de Tweede Kamer. Zowel die meerderheid als die formateur hebben een duidelijk kiezersmandaat, terwijl beide mandaten elkaar kunnen uitsluiten.

Waardevolle exercitie

Hoeveel bezwaren ook kunnen worden ingebracht en hoeveel kritiek ook mogelijk is op het eindproduct van de commissie-Remkes, het is een waardevolle exercitie geweest. Anders dan het lot van eerdere staatscommissies die zich over het parlementaire stelsel bogen, dient dit rapport niet in de onderste lade van een beleidsafdeling te verdwijnen. 

Zeker de analyse vraagt om een diepgravend politiek debat. Bovendien kan een coalitie waar D66 in zit, zich niet veroorloven deze problematiek nog langer op de lange baan te schuiven. De eerste, en voor sommigen nog immer enige, reden voor het bestaan van D66 is hervorming van het parlementair stelsel, inclusief het kiesstelsel. 

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren. Meer commentaren leest u op trouw.nl/commentaar.

Lees ook:

Commissie-Remkes: Voorkeurstemmen moeten belangrijker worden

De mogelijkheid voor een kandidaat-Kamerlid om met voorkeurstemmen te worden gekozen moet groter worden. Het is een van de manieren om de politiek en de burger dichter bij elkaar te brengen, meent een commissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes.

Remkes maakt de weg vrij voor Nederlandse Berlusconi’s

Rechtstreekse verkiezing van de formateur maakt van de Kamerverkiezingen verkapte premierverkiezingen, die het in feite al sinds 1977 zijn. Toen ging het weliswaar mis in de fase van de machtsvorming, maar Lubbers, Kok en Balkenende slaagden er nadien wél in de sleutel van het Torentje de goede kant op te draaien. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden