Opinie Holocaust

Herdenk Roma en Sinti - ook in de historische canon

Te lang is de massamoord door de nazi’s op Roma en Sinti ontkend. Jef Helmer en Paul Öfner, betrokken bij het muzikale Europese project Requiem voor Auschwitz, pleiten voor erkenning. 

Op 2 augustus 1944, 75 jaar geleden dus, werd het ‘Zigeunerfamilienlager’ in Auschwitz geliquideerd. Op die dag werden daar de laatste 2897 Sinti en Roma vergast. Onder hen 138 Nederlanders. Niet alleen voor de nabestaanden is het cruciaal dat hierbij nu wordt stilgestaan, maar ook voor de samenleving die deze geschiedenis en haar gevolgen nauwelijks kent.

In heel Europa herdenken Roma en Sinti op 2 augustus dat ongeveer 500.000 Roma en Sinti zijn omgebracht tijdens de oorlog. In Nederland vindt die herdenking in Herinneringscentrum Kamp Westerbork plaats.

Mede door de geringe aandacht die tot nu toe is besteed aan onderzoek naar verzet in de kampen steekt periodiek de kwaadaardige mythe de kop op dat de slachtoffers van het nazisme zich als makke schapen naar de slachtbank zouden hebben laten leiden. Ook in het geval van Roma en Sinti doet dit de werkelijkheid geweld aan. Behalve een getuigenis van collectief verzet op 16 mei 1944 naar aanleiding van het gerucht van de op handen zijnde liquidatie van het kamp, zijn er ook bewijzen van tientallen vluchtpogingen, meestal met fatale afloop. Ook gedurende de liquidatie van het ‘Zigeunerkamp’, waar toen nog alleen ouderen, vrouwen en kinderen verbleven, hebben zij zich tot het uiterste verzet.

Zigeunerachtig

Op 29 maart 1943 werd in Nederland het ‘Auschwitz-decreet’ van kracht, dat beveelt dat alle ‘zigeunerachtige personen’ naar Auschwitz moeten worden gedeporteerd. Op grond hiervan is op 16 mei 1944 een razzia uitgevoerd. Anders dan in Duitsland ontbrak in Nederland een op ras gebaseerd bevolkingsregister en was het aan de politie en de burgemeester wie er als ‘zigeuner’ werd aangemerkt. De nazi’s vonden dat de Nederlandse politie te veel zigeuners naar Westerbork had gedeporteerd en stelde veel zogenaamde ‘Germaanse zigeuners’ weer op vrije voeten. Dat waren woonwagenbewoners die geen Roma- of Sinti-achtergrond hadden.

Net als in het geval van Joodse overlevenden werden Sinti en Roma bij hun terugkeer uit de kampen kil door de Nederlandse samenleving ontvangen. In shock trokken Sinti en Roma zich terug en trachtten zich onzichtbaar te maken. Mede daardoor kon de Nederlandse overheid lange tijd volharden in ontkenning en desinteresse. Het heeft extreem lang geduurd voordat werd erkend dat Sinti en Roma net als Joden op raciale gronden waren vervolgd en niet op grond van een aan hen toegeschreven a-socialiteit en criminaliteit. Op de massamoord volgde dus de ontkenning ervan. Pas eind jaren negentig vonden er herstelbetalingen plaats.

Die late erkenning heeft blijvende littekens veroorzaakt ook bij de naoorlogse generaties. Dat is de reden van het ontbreken van de maatschappelijke inbedding van hun geschiedenis in onderwijs en bewustwording.

Historische canon

Gelukkig worden Roma en Sinti steeds meer actief betrokken bij de herdenking van oorlogsslachtoffers en komen de namen van vermoorde Roma en Sinti ook op de stenen van het Holocaust Namenmonument.

Onderzoek naar de collaboratie van Nederlanders tijdens de razzia van 16 mei 1944, die de geruisloze deportatie van 245 Nederlandse Roma en Sinti mogelijk maakte, kan de fnuikende stilte hierover doorbreken. Het is een positieve stap dat de gemeente Amsterdam onderzoek door het NIOD laat uitvoeren over mogelijke gemeentelijke collaboratie met de bezetters.

En waarom niet Settela, het icoon van de Jodenvervolging, nu ze een Sinti-meisje blijkt te zijn, vermelden in de officiële historische canon? Het zou voor de nabestaanden een bewijs van respect zijn en hun recente geschiedenis tot een vast onderdeel maken van het grote verhaal over de Tweede Wereldoorlog in ons land.

Lees ook:

Onrust onder Roma en Sinti, plan voor adviesraad dreigt spaak te lopen

Een landelijke raad voor Roma en Sinti dreigt te kapseizen nog voor die van start is gegaan. De gemeenschap is zeer moeilijk te verenigen.

Het Holocaust Namenmonument komt er, ondanks protest van de buurt

De buurt moet buigen, het Holocaustmonument mag er komen. Daaraan ging een jarenlange strijd met omwonenden vooraf. ‘Fantastisch’, reageert de voorzitter van het Auschwitzcomité.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden