null

OpinieGezondheid en leefomgeving

Help burgers om hun buurt en dus zichzelf gezonder te maken

Een slechte leefomgeving kan mensen ziek maken. Investeer daarom in initiatieven van bewoners die dat willen veranderen, schrijven Ilse Geijzendorffer en Sjef Staps van het Louis Bolk Instituut, voor duurzame landbouw, voeding en gezondheid.

De ambitie om in de gezondheidszorg meer aandacht te geven aan de leefomgeving, is hoopgevend. Diverse lokale initiatieven zetten hier al op in. Maar om deze ambitie landelijk waar te maken, moeten de lokaal betrokken partijen meer ondersteuning krijgen.

Psychiater en Zomergast Robert Vermeiren legde samen met anderen onlangs al de vinger op de zere plek: onze leefomgeving maakt mensen kwetsbaar. In de psychiatrie dient bij de behandeling van het individu ook diens bredere context worden bekeken, aldus Vermeiren (Opinie, 30 juli). In de visie van ons Louis Bolk Instituut speelt de leefomgeving bij álle vormen van gezondheid, geestelijk en fysiek, een belangrijke rol. Leefomgeving en gezondheid zijn niet los van elkaar te zien, wil je onderliggende maatschappelijke problemen kunnen aanpakken.

Veertien jaar verschil in levensverwachting

Dat de leefomgeving een belangrijk effect heeft op gezondheid, lijdt geen twijfel. Al na vier maanden zijn er gezondheidsverschillen tussen baby’s uit arme en rijke gezinnen. Het verschil in levensverwachting tussen hoger- en lageropgeleiden is inmiddels zes jaar. Dat verschil is veertien jaar als het gaat om levensverwachting in goede gezondheid.

Natuur, wandel- en fietspaden, goede luchtkwaliteit, gezond voedselaanbod, financiële zekerheid, sociale cohesie en het ontbreken van stress hebben een positieve invloed op de gezondheid. Door actief in te zetten op deze elementen bevorderen we de gezondheid van iedereen. En juist in wijken met lage sociaal-economische status kan de meeste winst worden geboekt.

De effecten op gezondheid van alle onderdelen die het leefmilieu bepalen, en hoe die samenhangen, laten zich niet simpel vatten. Daarom heeft het Louis Bolk Instituut een model voor ‘Positieve Gezondheid en Leefomgeving’ ontwikkeld, met aandacht voor zowel sociale als fysieke factoren. Dat helpt beleidsmakers, burgers en overige belanghebbenden om aan die bredere gezondheid te werken.

Zie de Bijlmer en Brabant

In de multiculturele Amsterdamse Bijlmer willen burgers en professionals de gezondheid in hun eigen wijk verbeteren. Ze gingen ermee aan de slag in acht proefprojecten. In Brabant werd het model gebruikt om veehouders en omwonenden inzicht in elkaars situatie te laten krijgen en nader tot elkaar te brengen.

Een mooi voorbeeld is ook een nieuwe woonwijk op Texel met veel gemeenschappelijk groen. Bewoners, gemeente en andere betrokkenen ambiëren een gezondere leefstijl, meer sociale samenhang en lagere zorgkosten. Bewoners bepalen of geïnvesteerd wordt in een trapveldje, een moestuin of een boomgaard.

Hun gezondheid en vitaliteit worden gevolgd en meegenomen in een kosten-batenanalyse. Daarbij gaat het om zorgkosten voor huisarts, medicatie en begeleiding en kosten voor (groen-)onderhoud. Maar aspecten van gezondheid, sociale cohesie en kwaliteit van de omgeving, waar niet direct harde euro’s aan hangen, tellen ook mee. Het grote voordeel is het positieve effect in zowel preventie als tijdens behandelingstrajecten en revalidatie.

Bij gemeenten ontbreekt de expertise

De behoefte aan integrale oplossingen is er meestal al en verbetering van de leefomgeving kan dus vaak rekenen op lokaal draagvlak. Maar betrokkenheid van verschillende partijen vergt wel sterke ondersteuning. Op dat cruciale punt moet er nog het een en ander gebeuren. Sinds de decentralisatie van de zorg kampen veel gemeentes met gebrek aan expertise en capaciteit om er vaart achter te zetten. En (zorg)organisaties werken nog in structuren met afzonderlijke beleidsdomeinen.

Als die drempels worden geslecht, kan snel en concreet vooruitgang worden geboekt. Dan krijgt gezondheid verbinding met de leefomgeving, inclusief gezonde voeding, sociale cohesie, ruimtelijke inrichting, milieu en economie. Resultaat: een leefomgeving die bijdraagt aan ieders gezondheid, arm en rijk.

Lees ook:

Psychiatrie richt zich te veel op fixen bij het individu, maar zie wat de pandemie met jongeren doet

We behandelen psychiatrische aandoeningen als het gevolg van kwetsbaarheid bij de patiënt. Maar laten we erkennen dat de omgeving mensen kwetsbaar maakt, betogen de psychiaters Robert Vermeiren, Ariane de Ranitz en Branko van Hulst.

Hoe verklein je de gezondheidskloof tussen arm en rijk? ‘Wees niet bang voor ongelijke behandeling’

De coronacrisis vergroot de gezondheidskloof tussen arm en rijk, bleek afgelopen week. Hoe verklein je die kloof? Volgens Patricia Heijdenrijk, directeur van expertisecentrum Pharos, zien we gezondheid te vaak los van schulden of stress. ‘Het heeft allemaal met elkaar te maken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden