Stevo Akkerman Beeld Trouw

Column Stevo Akkerman

Heimwee naar dagen vóór EU is politieke lariekoek

In de rest van de wereld zouden ze het wel weten, maar wij Europeanen moeten het zelf doen: het trage, unieke, ergerniswekkende en historische samenwerkingsverband dat de Europese Unie heet niet uit onze handen laten vallen. 

Toen collega Christoph Schmidt en ik in 2017 en 2018 voor deze krant een serie maakten over ‘Europa door de ogen van anderen’ stuitten we in alle windstreken op een zekere jaloezie. Hadden zij – de Afrikanen, de Aziaten, de Latijns-Amerikanen, de Midden-Oosterlingen – maar zoiets moois!

Overal kwam men aan met wat voor ons een platitude is geworden: dat het een wonder was dat landen die elkaar keer op keer naar de keel waren gevlogen, een unie hadden opgebouwd en dat mede daardoor de vrede al decennialang bewaard was gebleven. Men had natuurlijk ook kritiek, maar niet op het project als zodanig. Van veraf gezien zijn we blijkbaar mooier dan van dichtbij, constateerde ik. Met gemengde gevoelens overigens. Deze buitenstaanders hadden afstand genoeg om de grote lijn te blijven zien, dat leek me leerzaam. Maar door diezelfde afstand hadden ze wellicht niet in de gaten hoe diep de Europese crisis is, hoeveel pijn en moeite het kost de zaak überhaupt bij elkaar te houden.

Het bewaren van de vrede kan ook niet eeuwig op dezelfde wijze de bestaansreden voor de EU zijn. De tijden zijn veranderd en het wijzen op resultaten uit het verleden zal nieuwe generaties kiezers en politici – die zowel de Tweede Wereldoorlog als de Koude Oorlog alleen kennen uit de geschiedenisboekjes – niet zomaar overtuigen. “Het volstaat niet langer simpelweg te zeggen dat we zeventig jaar vrede hebben om het Europese project te rechtvaardigen,” zei Angela Merkel vorige week. “Zonder toekomstgerichte argumenten dreigt het Europese vredesproject in nog grotere problemen te geraken dan het al is.”

Die argumenten zijn niet moeilijk te vinden; ze dringen zich op. Klimaatverandering, globalisering, migratie, veiligheidskwesties – alles vraagt om een Europese aanpak, zeker nu de band met de VS is beschadigd, Rusland zich opstelt als directe tegenstander en China zijn macht gestaag uitbreidt. Natuurlijk betekent een Europese aanpak dat er compromissen gesloten moeten worden tussen de EU-landen, maar dat is niet hetzelfde als het einde van hun soevereiniteit. En ook niet het einde van de betrokkenheid van burgers bij hun eigen land, of zelfs hun eigen streek. Ik geloof eerder dat die toeneemt. Maar elk niveau vraagt om zijn eigen organisatiegraad, wie wil onderhandelen met Peking kan beter namens 27 landen spreken dan namens 1.

Heimwee naar de dagen van vóór de EU lijkt misschien gezellig, maar politiek gezien is het larie: hoe groot is de kans dat de rest van de wereld ons wil volgen naar de 19de eeuw? Het enige dat perspectief biedt, is vanuit de Europese geschiedenis, bepaald door christendom en Verlichting, de toekomst in te gaan en weigeren de waarden van democratie, rechtsstaat en mensenrechten verdacht te laten maken. Het cynisme van partijen die met negatieve campagnes kiezers willen vangen, past daar niet bij.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden