ColumnEsther Bijlo

Hebben we vliegschaamte? Dat is aan de groei van het aantal vluchten niet te merken

Zet de tv aan en er vliegt een advertentie van een reisorganisatie om je oren. Dit is kennelijk de tijd om een reis te boeken, liefst per vliegtuig naar iets met zon, zwembaden en zee. Van vliegschaamte geen spoor te bekennen, hooguit is er nog een haastig uitgesproken zinnetje over CO2-compensatie.

Toch denken veel mensen na over minder vliegen. Een internationaal onderzoek van een paar weken geleden, van de Europese Investeringsbank (EIB), meldt dat de meeste Chinezen, Amerikanen en Europeanen dit jaar minder willen vliegen naar een vakantiebestemming vanwege klimaatverandering. Dertigduizend mensen zijn ondervraagd, driekwart van de Europeanen overweegt minder vakantievluchten, 69 procent van de Amerikanen en 94 procent van de Chinezen.

Een morele afweging

Wonderlijk eigenlijk, deze hoge percentages. Er is geen regel dat vliegen voor de lol niet meer mag, er bestaat geen ‘vliegstrafblad’ dat je na zondiging met je mee torst en geen prijsprikkel om het te laten. Het is voor een individu een morele afweging: is het verantwoord om – argeloos – het vliegtuig te pakken als je weet dat de komende tien jaar de CO2-uitstoot drastisch moet dalen om ontwrichtende klimaatverandering te voorkomen. Een kwestie van bewust gedrag – of de wens daartoe.

Stilstaan bij vliegen lijkt wat dat betreft op de vegan-trend. Geen overheid of multinational is ermee begonnen, geen vleestaks heeft consumenten aangezet meer plantaardig te eten. Toch is het ergens ontstaan, met hippe eettentjes, koks en bewuste consumenten. En nu zijn er veganistische recepten in de Allerhande en een vegan Rebel Whopper bij de Burger King.

Het lijkt erop dat overheden en grote bedrijven juist wachten op dit soort burgerbewegingen voordat zij echte actie ondernemen. Ze verzekeren zich zo van het kennelijk broodnodige ‘draagvlak’ om maatregelen te nemen of het assortiment aan te passen. Vervolgens stokt het proces echter. Er komt geen substantiële verandering: een piepklein vliegtaksje, de vegan-spullen komen in een extra schap, vlees blijft te goedkoop. De trends blijven marginaal. Ondanks de vegan-mode neemt de consumptie van vlees nog niet merkbaar af. En ook voor mobiliteit door de lucht blijkt de werkelijkheid weerbarstig.

Want waar driekwart van de Europeanen nadenkt over het minder boeken van vakantievluchten, stelt maar 36 procent dit nu al te doen. En is dit echt zo? In Nederland is die ontwikkeling in ieder geval nog niet zichtbaar. In 2019 passeerde het vliegtuig voor het eerst de auto als meest gebruikt vervoermiddel voor een vakantietrip. Het aantal vliegreizen nam met 3 procent toe volgens recente cijfers van ContinuVakantieOnderzoek, en de bestemmingen waren verder. Minder naar Spanje, vaker naar Bali of Florida.

De aarzelende bewustwording hangt in de lucht

Het is ook lastig. De zon of het avontuur lokt. Het is veel gevraagd om het CO2-probleem van de luchtvaart vooral op de schouders van individuele vakantiegangers te laden. Zolang er geen beleid is – een oplopende vliegheffing bijvoorbeeld, bij elk reisje betaal je meer – of er veel hogere investeringen in schone alternatieven plaatsvinden, komt de aarzelende bewustwording in de lucht te hangen.

Sterker, die kan ook zo weer keren. Nu die verre reis maken, ‘nu het nog kan’. Omdat het nog betaalbaar is. Of omdat je tot de categorie ‘klimaatwanhoper’ behoort die Eurocommissaris Frans Timmermans waarneemt. “Zij denken: ‘Wij kunnen er niks meer aan doen, het is een verloren zaak. Waarom zou ik me nog inspannen, laten we er vooral op los leven nu het nog kan’, aldus zijn beschrijving. “Die gedachte moeten we bestrijden”, zei hij.

Maar kijk niet gek op als in de volgende vakantiestatistieken het aantal vliegreisjes verder is toegenomen.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden