Column

Hebben we over het hoofd gezien hoe content het volk eigenlijk was?

Beeld Trouw

Zonder enige voorafgaande waarschuwing werd ik gisteren wakker in een ander, mooier Nederland. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) had nog eens goed gekeken en ontdekt dat wij de afgelopen 25 jaar helemaal niet ontevredener, cynischer of rechtser zijn geworden. 

Een wonder. Eén dag sneeuw en niets is meer wat het was: weg het grote onbehagen, verdwenen de boze burger. De Nederlanders leven in welvaart, zijn gelukkig en gunnen iedereen het allerbeste, ook vluchtelingen.

Ik probeerde het goed tot me door te laten dringen, keek nog eens naar de bevindingen, en wist het niet meer. Hebben we met z’n allen over het hoofd gezien hoe content het volk was, hoe weldenkend ook, ondanks het succes van achtereenvolgende protestpartijen? Of is het het SCP dat iets mist, een bredere onderstroom van onvrede, een onderdrukte verongelijktheid, die zich niet in statistieken uit laat drukken?

In Trouw verklaarde de adjunct-directeur van het planbureau de contra-intuïtieve uitkomsten door te wijzen op de opkomst van de sociale media. Er is altijd een deel van de bevolking, zo’n vijftien procent, dat zich achtergesteld en niet gehoord voelt. Deze mensen moesten zich voorheen behelpen met de borreltafel, maar nu hebben ze een digitaal podium; hun stem klinkt luider, maar hun aantal blijft gelijk. Daar zit wat in, maar het overtuigde me niet helemaal. Als het slechts gaat om deze vijftien procent, dan is moeilijk te begrijpen wat SCP-directeur Kim Putters anderhalve week geleden zei over de verschillen in Nederland. Gevraagd aan te geven op een schaal van 1 tot 10 waar we staan op weg naar een burgeroorlog, antwoordde hij: “Ik denk dat we op de helft zijn. Of er net overheen.”

Onrust

Dat duidt toch op iets meer onrust dan het rapport van gisteren doet vermoeden. En er zijn, als je het mij vraagt, wel meer aanwijzingen in die richting. Gisteren was toevallig ook de dag van de tweede landelijke staking in het onderwijs, waar groot onbehagen heerst. En daar niet alleen. In de zorg klaagt het personeel steen en been over de ongezonde werkdruk, we hebben een miljoen flexwerkers die niet in aanmerking komen voor basale werknemers-rechten, tienduizenden mensen wachten op een sociale huurwoning die er niet is, en dan heb ik het nog niet over de stemming onder de 6,6 procent van de bevolking die in armoede leeft.

Niet al deze mensen laten zich vangen in de netten van de populisten, hoezeer die zich ook opwerpen als de redders van ‘het vergeten volk’ (Donald Trump), en dat is zeker goed nieuws. Maar ik blijf denken dat de teruggetreden overheid een riskant vacuüm heeft laten ontstaan door de belangen van grote groepen burgers te veronachtzamen - een vacuüm dat sommigen maar al te graag vullen met de schrale troost van onze nationale voortreffelijkheid en de strijd tegen de islam.

Gevraagd naar de toekomst zeggen meer Nederlanders dat het de verkeerde kant op gaat dan de goede, ondanks alle geluk en welvaart. Hoe keren we dat?

Lees ook: Nederlander is niet cynischer of rechtser geworden

Lees hier meer columns van Stevo Akkerman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden