De vraag van Monic Slingerland

Hebben we aan zelfredzaamheid ingeleverd?

Verontrustende signalen kwamen uit de smart­phones, de uren dat 112 niet ­bereikbaar was. Op mij hadden ze een verlammende uitwerking. Geen idee, wat moest ik doen? Niets, dat leek me het beste. Door het dorp reed een politiebusje. Normaal gesproken een teken dat er iets ernstigs aan de hand is, maar dit keer beschouwde ik het als teken dat alles onder controle was. Er was weer blauw op straat, heel geruststellend.

De urenlange storing bij noodnummer 112, begin deze week, heeft in ieder geval laten voelen hoe afhankelijk we zijn geworden van digitale processen. Een digitale kink in de kabel, en er kan niet meer betaald worden in winkels, of klanten van een van de ­telecomproviders kunnen niet meer bellen, of noodnummers zijn onbereikbaar. We zijn kwetsbaar. We zijn een internetwerksamenleving geworden.

Zonder telefoon de deur uitgaan – iets dat tot laten we zeggen twintig jaar geleden te gewoon was om over te praten – geldt nu als iets avontuurlijks. Als riskant zelfs, want stel dat er wat gebeurt onderweg, wat moet je dan?

Natuurlijk hebben de huidige communicatiesystemen de veiligheid verbeterd. Als er brand uitbreekt met schadelijke rook, dan kan er meteen een alarm uitgaan zodat de burger weet dat ramen en deuren dicht moeten blijven. De tijd van de omroeper met megafoon is voorbij. Tegelijk lijkt het erop dat de burger wel erg is gaan leunen op de overheid. En op de digitale communicatie. En dat terwijl er nu juist veel meer mogelijkheden zijn om zelf in actie te komen. Veel meer dan pakweg een halve eeuw geleden, toen zelfs een vaste telefoonaansluiting schaars was, en lang niet iedereen een auto had, om in geval van nood naar het ziekenhuis te rijden.

Hulpeloosheid tegengaan

In een Gronings dorp zijn in november vorig jaar oefeningen in zelfredzaamheid geweest, met het oog op aardbevingen. Burgers in Zuidwolde leerden hoe ze zelf in actie konden komen wanneer iemand bedolven is geraakt onder zand of puin, of wanneer er een gaslek zou ontstaan. Zulke oefeningen helpen vast om het gevoel van machteloosheid of hulpeloosheid tegen te gaan, mocht er iets ernstigs gebeuren.

Na de storing bij 112 bleek dat er geen enkel plan is voor een alternatief noodmeldpunt. De overheid leunt dus kennelijk net zo zwaar op het eigen systeem als de burger doet.

Zie je dan maar nog eens veilig te voelen. En de overheid te vertrouwen. Hoe makkelijk is het als buitenlandse vijandige macht om Nederland lam te leggen en dan over te nemen?

Bij kleine en grote incidenten die afgelopen maandag plaatsvonden toen 112 niet bereikbaar was, moesten omstanders in actie komen en in ieder geval nadenken over een plan B. Een kleine prikkel om de zelfredzaamheid, die er natuurlijk wel is, weer te activeren. Natuurlijk moet 112 altijd bereikbaar zijn, desnoods via een omweg die de overheid paraat heeft. Maar laten we niet vergeten wat we zelf kunnen doen.

Hebben we door de digitalisering onze zelfredzaamheid ingeleverd?

Monic Slingerland is chef opinie van Trouw. Elk weekend stelt ze een vraag aan de lezers, op woensdag verschijnt een selectie van de antwoorden. Stuur uw reactie van circa 150 woorden uiterlijk dinsdag 12 uur naar lezers@trouw.nl, voorzien van naam en adres.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden