Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Had Nederland maar net als Duitsland het hoofd koel gehouden

Home

Ger Groot

Mark Rutte (R) ende Turkse president Recep Tayyip Erdogan, archiefbeeld. © ANP
Column

‘Een potje armdrukken’ noemde deze krant de krachtmeting tussen Turkije en Nederland van de afgelopen dagen. Een betere beeldspraak is er niet, of het zou die van paniekvoetbal moeten zijn.

De beslissing om de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu niet in Nederland te laten landen en vervolgens minister van familiezaken Kaya de toegang te ontzeggen tot haar eigen consulaat, getuigden niet van diplomatiek Fingerspitzengefühl.

Lees verder na de advertentie

Ongetwijfeld heeft Turkije aan de escalatie van het conflict de grootste schuld. Tegen de uitdrukkelijke wens van een bevriende natie en Navo-partner in stuurde premier Erdogan zijn beide ministers unverfrohren op weg. En toen dat niet goedschiks ging, kwamen er de grofste vergelijkingen met het nazi-regime aan te pas. Waar het op verstandig en evenwichtig bestuur aankomt, heeft Turkije een probleem met zichzelf.

Waar het op verstandig en evenwichtig bestuur aankomt, heeft Turkije een probleem met zichzelf

Dat geldt niet in de laatste plaats voor de grondwetswijziging die de Turkse president aanzienlijk ruimere bevoegdheden moet geven. Wij kunnen die gevaarlijk vinden, we kunnen ons er als goede vrienden en bondgenoten in die zin over uitlaten, maar uiteindelijk is dat een zaak van de Turkse soevereiniteit. Dat geldt ook voor de nationaliteit van haar onderdanen. Wij mogen het ongewenst vinden dat mensen burgers kunnen zijn van twee (of zelfs meer) verschillende naties, maar alleen over hun Nederlandse nationaliteit heeft ons land iets te zeggen.

Niet vreemd

Voor Turkije zijn de hier wonende Turken 100 procent Turks, voor Nederland zijn ze 100 procent Nederlands. Dat mag paradoxaal klinken, maar wereldwijd komt dat wel vaker voor. Vreemd is het dan niet dat Turkse politici zich ook in het buitenland tot ‘hun’ onderdanen richten wanneer er in de Turkse wetgeving iets op het spel staat. Nederlandse parlementariërs doen dat met ‘onze’ expats in het buitenland soms ook.

De grondwettelijke vrijheden waaraan wij zo hechten geven iedereen in dit land het recht om daartoe bijeen te komen – zolang enkele praktische voorwaarden (brandveiligheid, openbare orde) zijn gewaarborgd. Dat die laatste werden gebruikt om Turkse bijeenkomsten in de afgelopen week te verbieden, mag je best een beetje geniepig noemen. En onverstandig – gezien het aangebrande karakter van Recep Tayyip Erdogan, en misschien nog wel meer diens boerenslimheid.

Welke nobele motieven men ook mag aanroepen om de Nederlandse onbuigzaamheid te rechtvaardigen (baas in eigen land, zorg over de ‘kaping’ van Nederlandse onderdanen, verzet tegen een autocraat, protest tegen onvrijheid in Turkije zelf), het resultaat is waarschijnlijk dat de Turkse grondwetswijziging door de Nederlands-Turkse kiezers nog massaler zal worden gesteund. 

Het armdrukken sloeg aan Nederlandse zijde om in paniekvoetbal

Paniekvoetbal

Zo sloeg het armdrukken aan Nederlandse zijde om in paniekvoetbal. Niet alleen het buitenland staat nu met verbazing te kijken naar de wijze waarop het kabinet de zaak uit de hand liet lopen. Ook een flink aantal Turkse Nederlanders voelt zich geringeloord door het land dat hen zo graag voor de volle mep zag inburgeren. De maatschappelijke vervreemding die vaak aan de dubbele nationaliteit wordt verweten, werd er alleen maar groter door.

Is die vervreemding dan geen probleem? Jawel. Maar met een psychologisch machtsspel los je dat niet op. Dat vergt veel geduld en beleid: zowel met de eigen Turkse Nederlanders als met de Turkse regering. Als die laatste het op een spelletje armdrukken laat aankomen, is er misschien weinig keus meer. Maar dan moet je er wel voor zorgen dat je niet roemloos in het stof bijt.

Nederland is niet het enige land dat het in deze kwestie met Erodogan te stellen had. Aanvankelijk lag vooral Duitsland onder vuur. Dat land heeft de zaak redelijk weten te de-escaleren zonder gezichtsverlies – al werden ook daar Turkse bijeenkomsten soms verboden. De verklaring die de voorzitter van de Bondsdag Norbert Lammert deze week aflegde over deze ‘turbulente of zelfs hysterische tijden’, is een meesterstuk van verstand, onverzettelijkheid én praktisch realisme. 

Aansluiten

Daarbij had Nederland moeten aansluiten – al was het maar omdat twee landen sterker staan dan één. In plaats daarvan besloot het tot de Alleingang die het zo zwaar is opgebroken. Was verkiezingskoorts daarvan de oorzaak? De wil om zich sterk te tonen, prompt bijgevallen door zo ongeveer alle partijen van links en rechts? Als het zo was, zou je Nederland een minder cynisch bestuur toewensen. Of juist een cynischer: een regering die wérkelijk begrijpt wat machtspolitiek is.

Terwijl Nederland de ene Turkse minister verbood op ons grondgebied te landen, kwam een andere per auto moeiteloos het land binnen vanuit Duitsland. Zo werd het strijdvaardige getamboereer op de nationale soevereiniteit ondermijnd door een gebrek aan overleg en internationale afstemming, waarbij die soevereiniteit veel meer garen had gesponnen.

Dit incident zou een Europese parabel kunnen zijn. Als land-alleen richt Nederland niet zoveel uit. Dat doet het pas in een gecoördineerd beleid dat we meestal ‘Europees’ noemen, waarbij voor Duitsland deze week een hoofdrol was weggelegd. Vandaar de Duitse woorden in dit stuk: een hommage aan een land dat wel het hoofd wist koel te houden.  

Reconstructie

In Rotterdam was het zaterdagavond onrustig toen bleek dat de Turkse minister van familiezaken niet het consulaat binnen mocht gaan. Lees hier een reconstructie van een nacht die eindigde toen de politie met een waterkanon demonstranten verjoeg.

Deel dit artikel

Waar het op verstandig en evenwichtig bestuur aankomt, heeft Turkije een probleem met zichzelf

Het armdrukken sloeg aan Nederlandse zijde om in paniekvoetbal