Opinie

Groningen is voor de staat nog steeds een winstmaker, maar Shell verliest juist op Gronings gas

Voor Shell is de aardbevingsschade aan huizen een flinke kostenpost, stelt Jilles van den Beukel. Beeld ANP

De staat verdiende meer dan Shell en Nam aan het Groningse gas. Dat heeft nu grote gevolgen, schetst geofysicus Jilles van den Beukel. Hij werkte ruim 25 jaar voor Shell.

In Nederland overheerst het beeld van een ondoorzichtig gasgebouw waarin Shell en ExxonMobil met een minimum aan inspanning schatrijk zijn geworden aan het gas uit Groningen. Dat de deelname van de Nam (50 procent Shell, 50 procent ExxonMobil) in de Maatschap Groningen even groot is als die van de staat, suggereert dat ze ook wel de helft van de winst zullen krijgen. Het is een beeld dat door veel politici graag in stand wordt gehouden.

Dit ligt ver bezijden de waarheid. De verdeling van kosten en opbrengsten is duidelijk en de winst die Shell en ExxonMobil hier gemaakt hebben, is een fractie van wat de staat binnenhaalde.

Sinds 1974 krijgt de staat ongeveer 90 procent van de opbrengst (het exacte percentage is afhankelijk van de gasprijs). De staat betaalt 64 procent van de kosten. De ministers Langman en Lubbers, die deze regeling toen uitonderhandelden, haalden hier voor de overheid heel veel geld binnen.

Kostenpost

Men ging er in die tijd van uit dat de kosten altijd heel laag zouden zijn ten opzichte van de opbrengst. In deze situatie, die tot ongeveer 2012 duurde, kreeg de Nam een tiende van de winst. De laatste jaren, bij de snel stijgende aan aardbevingen gerelateerde kosten, betekende deze regeling dat dit percentage geleidelijk naar vrijwel nul daalde.

Uit de jaarlijkse rapporten van Shell aan de Sec (de toezichthouder op de Amerikaanse beurzen) is te distilleren hoe de waarde en de reserves van de Nam voor Shell zich van 2012 tot nu ontwikkelden. Op basis hiervan kan men ook een schatting maken van hoe de waarde van Groningen voor Shell zich ontwikkelde.

De waarde van Groningen voor Shell daalde van ongeveer 5 miljard dollar (in 2012) tot vrijwel nul (eind 2017; vlak voor Zeerijp). Het laatste overgebleven restje waarde werd bij de presentatie van de eerste kwartaalcijfers dit jaar door Shell volledig afgeschreven. Het is aannemelijk dat die waarde, na het recente afbouwplan voor de productie in Groningen, negatief is geworden. Het staat in schril contrast met de grote waarde die Groningen nog steeds voor de staat heeft. Groningen is voor de staat nog steeds een winstmaker, maar voor Shell is het nu een kostenpost.

Consequenties

Dit is het logische gevolg van de hoger wordende schatting van toekomstige kosten gerelateerd aan schades, de waardevermindering van huizen en versterkingsoperaties (kosten die voor een relatief groot deel op het conto van de Nam komen) in combinatie met een dalende gasproductie en gasprijzen.

Het bovenstaande impliceert dat het geen gegeven is dat de Nam-aandeelhouders de gaswinning in Groningen ook willen continueren. Misschien wordt het voor hen wel financieel aantrekkelijker om met die gaswinning te stoppen. Dat is iets wat minister Wiebes niet kan laten gebeuren; voorlopig kunnen wij nog niet zonder het gas uit Groningen.

Een aanpassing van de verdeling van kosten en opbrengsten is dan ook onvermijdelijk. Daarover is de afgelopen maanden achter de schermen in Den Haag onderhandeld. Daarnaast heeft de minister een winningsplicht voor Groningen in het concept van de nieuwe Mijnbouwwet opgenomen. Het is het ultieme machtsmiddel om te voorkomen dat Shell en ExxonMobil hier uitstappen. Het heeft ook een keerzijde voor de staat: als men de Nam verplicht om boven een zeker minimum niveau te produceren moet dat wel consequenties hebben voor de aansprakelijkheid wat betreft de schade.

Lees ook:

Shell zet de Nam op afstand. Wie draait er straks op voor de schade in Groningen?

Kan de Nam de aardbevingsschade in Groningen wel vergoeden? Doordat Shell afstand nam van zijn geplaagde dochter, is dat de vraag.

Shell gedraagt zich als de onbegrepen minnaar van Groningen

Shell en de NAM nemen beide een andere houding aan ten opzichte van de aardbevingsproblematiek in Groningen, concludeert columnist Stevo Akkerman. "Er moet iets gebeurd zijn, want je voelt aan alles dat Shell en Nam zich aan het terugtrekken zijn; blijkbaar is er iets geknapt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden