Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Grondstoffen in ruimte en oceaan verdienen bescherming per wet

Opinie

Liesbeth Beneder en Richard Wouters

Een beeld van de Hubble ruimtetelescoop © AFP

Een toespraak van een Maltese diplomaat tot de Verenigde Naties, vijftig jaar geleden, leidde ertoe dat het 'gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid' werd opgenomen in het volkenrecht. Nu de jacht op grondstoffen zich uitbreidt naar de oceanen en het heelal verdient dat beginsel bredere erkenning, stellen Liesbeth Beneder en Richard Wouters van Bureau de Helling, het wetenschappelijk bureau van GroenLinks.

Regeringen en bedrijven kijken met groeiende begeerte naar de gebieden die niet tot een staat behoren, maar van iedereen zijn: de internationale wateren en de kosmische ruimte. Meer dan tien landen, van China tot België, speuren naar metaalertsen op de oceaanbodem. Ook de Nederlandse regering heeft een wet aangekondigd die deelname van vaderlandse bedrijven aan diepzeemijnbouw moet bevorderen.

Lees verder na de advertentie
Alleen voor de oceaanbodem bestaan internationale regels

Biotechbedrijven grazen de oceanen af voor een ander soort grondstoffen: het genetisch materiaal van zeeorganismen. Daarmee ontwikkelen ze nieuwe medicijnen. Omdat zowel op de genen als op de medicijnen octrooi kan worden genomen, valt er goed geld te verdienen aan het oceaanleven.

Ook de ruimte belooft een grondstoffenstrijd: Amerikaanse bedrijven ontwikkelen ruimtevaartuigen en robots die planetoïden moeten gaan ontginnen. Sommige van die kleine hemellichamen bevatten hoge concentraties aan schaarse metalen. Die zijn op aarde een fortuin waard. De VS en Luxemburg kennen al wetgeving die ruimtemijnbouw toestaat.

Vooruitziende blik

Alleen voor de oceaanbodem bestaan internationale regels. Die hebben we te danken aan de vooruitziende blik van de voornoemde Maltese diplomaat, Arvid Pardo. Op 1 november 1967 hield hij een toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN. Hij stelde voor om de internationale oceaanbodem te beheren als 'gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid'. Alleen zo konden conflicten over grondstoffen en onomkeerbare schade aan het zeemilieu worden voorkomen, waarschuwde hij.

Pardo's voorstel vond zijn weg naar het VN-Zeerechtverdrag, dat in 1982 tot stand kwam. Voor het beheer van het gemeenschappelijk erfgoed riep het verdrag een Internationale Zeebodemautoriteit in het leven.

Vijftig jaar na Pardo's toespraak legt deze Zeebodemautoriteit de laatste hand aan een 'mijnbouwcode' voor de oceaanbodem. Bedrijven en overheden mogen alleen grondstoffen delven in het deel van de oceaan dat de Autoriteit aan hen toewijst, en indien zij deze regels naleven. Een deel van de winst uit de mijnbouw moet ten goede komen aan 'de mensheid', met name aan ontwikkelingslanden.

Het valt te betwisten of milieuvriendelijke diepzeemijnbouw mogelijk is. Hoe dan ook is er dankzij Pardo überhaupt een internationaal beheersorgaan voor de oceaanbodem. Anders zouden de sterkste staten en bedrijven er met de buit vandoor gaan. Precies dat gebeurt in het water boven de bodem. Grote trawlers plunderen de visbestanden. Westerse biotechbedrijven monopoliseren de genenpool van de oceanen.

Ruimtegoudkoorts

Ook de grondstoffen uit de ruimte dreigen toe te vallen aan de rijkste landen, die al de meeste aardse grondstoffen consumeren. De regeringen en bedrijven die bevangen zijn door de ruimtegoudkoorts willen de opbrengsten voor zichzelf houden, tot woede van ontwikkelingslanden. Omdat er geen Internationale Ruimteautoriteit is die, à la de Zeebodemautoriteit, de kosmische bodemschatten beheert, liggen er meer conflicten in het verschiet. Als bijvoorbeeld twee mijnbouwbedrijven uit twee landen dezelfde planetoïde willen afgraven, wie beslecht dan het geschil?

Om conflicten en overexploitatie te voorkomen, moeten we de oceanen en de ruimte beheren als gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid. Maar Pardo leeft niet meer. Welke regering neemt het stokje over?

Deel dit artikel

Alleen voor de oceaanbodem bestaan internationale regels