null

OpinieArtikel 7

Grof geschut van EU drijft Polen en Hongarije bij elkaar

Een Artikel 7-procedure tegen Polen of Hongarije drijft de landen in elkaars armen. Niet doen dus, schrijft theologe Esther Struikmans, die onderzoek deed naar christen-moslim-relaties op de Balkan.

Met een nipte overwinning van 50,4 procent tegenover de 49,6 procent van zijn rivaal Rafal Trzaskowski heeft zittend president Andrzej Duda zijn macht in Polen minimaal tot en met 2023 veiliggesteld. Duda kreeg sinds maart 2018 de Europese Unie tegen zich, met een zogeheten Artikel 7-procedure. Daarop volgden vier inbreukprocedures, vanwege aantasting van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en een omstreden mediawet.

Met een ‘Artikel 7-procedure’, die verwijst naar het Verdrag van Lissabon, kan de Raad van de EU een lidstaat aanpakken die aanhoudend de rechtsstaat schendt. Indien deze lidstaat geen gehoor geeft aan waarschuwingen kan de Raad overgaan tot schorsing. De geschorste lidstaat verliest daarmee zijn stemrecht in de Raad. Een inbreukprocedure is een minder vergaande maatregel, bijvoorbeeld een boete.

In de ranglijsten van The Economist en Freedom House is inderdaad zichtbaar dat Polen bepaald niet goed scoort als het gaat om het democratische gehalte en burgerlijke vrijheden. Waar Nederland met de Scandinavische landen de ranglijst van Freedom House aanvoert, is de status van Polen afgewaardeerd tot 57ste op de ranglijst van The Economist. Het heeft nu de positie van een flawed democracy, ergens tussen een dictatuur en een democratie in.

Orbán verstevigde zijn toch al sterke greep op Hongarije

Hoewel de voorbereidingen vanuit de EU voor een Artikel 7-procedure tegen Hongarije in een minder vergevorderd stadium verkeren dan die tegen Polen, staan de democratie en de rechtsstaat in Hongarije er volgens de ranglijst van Freedom House nog slechter voor dan die in Polen. Zeker sinds maart van dit jaar, toen de Hongaarse premier Viktor Orbán de coronapandemie aangreep om zijn toch al sterke greep op het land verder te verstevigen en een feitelijke dictatuur te vestigen. Sindsdien staat het parlement namelijk buitenspel en kan Orbán voor onbepaalde tijd per decreet regeren. Ook de schijnbeweging van 16 juni (overgangswet) bracht daarin geen verandering.

Tijdens de tienjarige regeringsperiode van Orbán zakte het land 66 plaatsen op de ranglijst van ‘Reporters zonder Grenzen’. Naast de al veel langer spelende beknotting van de onafhankelijke media, de academische vrijheid en de nationale centrale bank, de aantasting van de rechterlijke macht, wijdverspreide corruptie en het monddood maken van politieke tegenstanders, is er nu werkelijk een dictator aan de macht.

Een zeer lastig aspect van de genoemde Artikel 7-procedure is dat een eventuele sanctie tegen een lidstaat wegens schending van de rechtsstaat slechts kan worden opgelegd op basis van unanimiteit binnen de Europese Raad. Met één ding is indertijd blijkbaar geen rekening gehouden: de eis tot unanimiteit zet de deur open voor een kat-en-muis spel tussen de EU en een lidstaat die zijn veto misbruikt – namelijk met de gedachte: ‘Straks ben ik aan de beurt, want ook ik tast de rechtsstaat in mijn land aan. Als ik nu met mijn veto een collega-schurkenstaat-in-wording de hand boven het hoofd houd, is er tegen die tijd vast nog wel een andere collega-schurkenstaat-in-wording die bereid zal zijn om míj de hand boven het hoofd te houden.’ Dus Polen ‘helpt’ nu Hongarije met zijn veto.

Er staan er al een paar in de rij binnen de EU die niet zo’n fraaie staat van dienst hebben waar het de nationale rechtsstaat betreft: naast Hongarije en Polen staan Malta, Slowakije en Roemenië op het officiële zwarte lijstje van het Europarlement. En ook – als aspirant-lidstaten – Servië en Montenegro. Hopelijk kunnen de inbreukprocedures meer bewerkstelligen dan het niet echt werkzame grof geschut van de Artikel 7-procedure. Anders zou er wel eens een domino-effect kunnen optreden van een ‘verschurking’ van de EU, waarbij steeds een andere lidstaat bereid is een collega de hand boven het hoofd te houden.

Lees ook:

Orban grijpt de coronacrisis aan om het Hongaarse parlement buitenspel te zetten

De Hongaarse premier Viktor Orban lijkt de coronacrisis aan te grijpen om zijn macht verder uit te breiden. Een wetsvoorstel zet het parlement voor onbepaalde tijd buitenspel.

Dat autoritaire van Polen is naar, maar erg modern

Corona of niet, Polen moest stemmen. EU en OVSE protesteerden. Filosoof ­Tomasz Sawczuk legt uit waarom ­populisten zich niets aantrekken van kritiek uit Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden