Opinie Hanneke van der Grinten

Gregoriaanse muziek is van ons allemaal

Waarom zou gregoriaanse muziek alleen in de kerk mogen klinken, terwijl Mozarts mis wel in de concertzaal mag, vraagt Hanneke van der Grinten zich af. 

Er is in heel Nederland één persoon die op een doodgewone zaterdag of zondag een enorme katholieke kerk bomvol weet te krijgen voor een eucharistieviering. Die persoon heet Herman Finkers.

Met zijn ‘Missa in Mysterium’ wist de cabaretier in 2016 honderden mensen naar de kerk in Oldenzaal krijgen. Dat experiment krijgt inmiddels navolging: dit weekeinde staan Den Bosch en Oldenzaal op het programma, eind ­oktober volgen missen in Achterveld (bij Amersfoort) en Zwolle.

De mis is een totaalbeleving met alle zintuigen, maar het is de muziek die centraal staat: gregoriaanse zang, de oudste westerse muziek die ons is overgeleverd en waaraan alle latere meerstemmige muziek schatplichtig is. Met het vrouwenkoor Wishful Singing weet Finkers een mis neer te zetten waarvoor mensen vooraf zitplaatsen reserveren. Voor iedereen die het gregoriaans in zijn hart heeft gesloten en deze liefde graag met anderen wil delen, is dit louter goed nieuws: want iedereen houdt van Herman Finkers, Herman Finkers houdt van gregoriaans, dus iedereen gaat óók een beetje van gregoriaans houden.

Eigenlijk hoort het niet...

Toch is er een maar. In het televisiepogramma ‘De Wereld Draait Door’ zei Finkers op 2 september over het gregoriaans: “Je hoort deze muziek nog wel, tegenwoordig, in concertvorm en er verschijnen ook veel cd’s (...) die muziek is geschreven voor de liturgie, dus wil je die muziek écht tot z’n recht laten komen dan moet je hem terugbrengen in de liturgie.” Maar ís dat wel zo? Gedijt het gregoriaans vooral goed als onderdeel in een liturgische context?

Finkers is niet de enige met dit standpunt, ik ken in de ‘gregoriaanse wereld’ een groot aantal collega’s die het gregoriaans buiten de kerkelijke context als iets oneigenlijks beschouwen: het kán wel, maar eigenlijk hóórt het niet.

Toch gaan veel mensen ook naar een concertzaal waar bijvoorbeeld de Missa brevis in D majeur van Mozart wordt ­gespeeld, en niemand in de zaal stoort zich aan het feit dat die muziek daar niet zou horen. Terwijl deze Mozart-mis ­geschreven is voor de liturgie in de ­kathedraal van Salzburg.

En welbeschouwd heeft een mis als concertstuk een vreemde opbouw, want de verschillende delen (Kyrie - Gloria - Credo - Sanctus - Agnus Dei) hebben ­ieder hun eigen plaats en functie op een verschillend moment in de liturgie. En een Agnus Dei is dan beslist geen spetterende finale.

Gregoriaans? Dat is toch alleen voor mannen!

Religieuze muziek heeft zich in de loop der eeuwen losgemaakt van de ­liturgie. Niet omdat ze er niet meer thuishoort, maar omdat ze daarbuiten óók gespeeld, gezongen en gehoord wil worden. Waarom vormt het gregoriaans dan nog steeds een uitzondering? Waarom blijven liefhebbers van het gregoriaans zo hardnekkig vasthouden aan haar liturgische plaats? Wordt het niet eens tijd voor een gregoriaanse emancipatie?

Toen ik in 2010 mijn gregoriaanse vrouwenkoor oprichtte, kreeg ik van veel kanten te horen: vrouwen die gregoriaans zingen? Dat is toch álleen voor mannen! Terwijl gregoriaans al eeuwenlang gezongen wordt door vrouwelijke kloosterlingen. En net zomin als gregoriaans alleen voor mannen is, is het uitsluitend voor hen die deel willen nemen aan een Heilige Mis.

De rijkdom van gregoriaanse gezangen, de ongelooflijke pracht van alle oudste geschreven bronnen van het gregoriaans, die de afgelopen anderhalve eeuw herontdekt en nauwkeurig ­bestudeerd zijn, de woelige historie van dit westerse culturele erfgoed is voor ­iederéén een bron van inspiratie. Het is 2019: het gregoriaans mag eindelijk van ons allemaal worden.

Lees ook:

Een zuigeling en een oude diva in de hoofdrol op het Festival d’Aix-en-Provence.

Een zuigeling en een oude diva in close-up spelen een hoofdrol op het Festival d’Aix-en-Provence dit jaar, de eerste editie van Pierre Audi. Waar de baby naar adem doet happen, wekken de alomtegenwoordige videobeelden vooral irritatie op.

Voor iets pazigs op tv moeten we het hebben van de paus en Herman Finkers.

‘Adieu God’ zondagnacht ook de traanbuizen, al speelt de EO daarin een beetje vals. Gast is Herman Finkers, de komiek die God helemaal niet heeft uitgezwaaid maar een blije gelovige is, die niet te veel redeneert over het wat en hoe, maar in de absurdere aspecten van het geloof juist houvast vindt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden