null

OpinieEmancipatie

Gratis crèche alleen helpt vrouw niet aan het werk

Beeld

Mooi dat politici na het schandaal met de kinderopvangtoeslag pleiten voor gratis crèches. Maar als de ingesleten rollenpatronen niet veranderen, blijft de vrouw thuiszitten, schrijven Anneke Westerlaken en Kai Pattipilohy.

De radio- en televisieprogramma’s waren er vol van deze week en veel politieke partijen lopen ermee te koop; gratis kinderopvang. Niet ­alleen wordt zo een nieuw debacle in de uitvoering van toeslagen omzeild, de kostbare maatregel zou ook kansenongelijkheid ­tegengaan. Ouders zouden arbeid en zorg beter kunnen combineren. Maar het is een misvatting dat vooral moeders, die nu voornamelijk de zorgtaken op zich nemen, hiervan profijt hebben. Vaak wordt geopperd dat betere en goedkope kinderopvang de ­arbeidsparticipatie én de economische zelfstandigheid van vrouwen een flinke duw in de rug kan geven. Dat klopt niet.

Hoewel de verkiezingsbelofte van gratis kinderopvang fijn is voor tweeverdieners, is het geen oplossing voor de belabberde positie van moeders op de arbeidsmarkt. Maar 4 procent van de in deeltijd werkende vrouwen en 1 procent van de niet-werkende vrouwen overweegt (meer uren) te gaan werken wanneer zij toegang tot goede en goedkope of gratis kinderopvang zouden hebben, berekende het SCP vorig jaar in de Emancipatiemonitor. Hun arbeidswens draait niet 180 graden wanneer kinderopvang niets meer kost. Zolang mannen en vrouwen vinden dat de zorg voor kinderen vooral bij de vrouw hoort te liggen en een kind thuis het beste af is, brengen zij hun kinderen niet naar de opvang. Gratis kinderopvang zorgt dus onvoldoende voor arbeidsparticipatie van vrouwen en voor gelijkere kansen.

Traditionele rolpatronen

Dat veel ouders geen aanvullende rol zien voor de kinderopvang bij de opvoeding van hun kinderen, verbaast niet. Traditionele rolpatronen voeren in Nederland nog steeds de boventoon. Onlangs presenteerde het CPB nieuwe cijfers over de inkomensdaling na het krijgen van het eerste kind. Bij vrouwen daalt het inkomen gemiddeld 46 procent, bij mannen niet. De reden: vrouwen gaan minder werken. Dat is vooral slecht nieuws voor diezelfde Nederlandse vrouw: slechts de helft heeft een inkomen van ten minste het wettelijk minimumloon en is dus financieel onafhankelijk. Het is ook slecht voor de samenleving: tekorten in de zorg en het onderwijs – vitale sectoren die voor het grootste deel bestaan uit vrouwelijke deeltijdwerkers – zijn moeilijker ­terug te dringen.

Laat er geen misverstand over bestaan: natuurlijk moet kinderopvang goed en liefst gratis zijn. Natuurlijk moeten fiscale stimuli garanderen dat werken altijd loont. En natuurlijk moeten zorgende ouders door betere roostering (in bijvoorbeeld de zorg of schoonmaak) meer uren kunnen werken. Maar de politiek lijkt alleen naar deze factoren te kijken en maakt mooie sier met de kostbare verkiezingsbelofte van gratis kinderopvang. Partijen durven hun vingers niet te branden aan de andere oorzaak van de ­financiële kwetsbaarheid van vrouwen: de hardnekkige culturele norm die moeders ­ervan weerhoudt (meer uren) te werken en vaders belet meer zorgtaken te vervullen.

Vrije keuze

Nederland ziet zichzelf graag als een ­modern en welvarend land, waar vrouwen zelf kunnen kiezen of en hoeveel ze werken, zolang zij geen beroep doen op ons ­sociale vangnet. Aan dat recht willen we niet tornen. Maar we mogen ons niet langer verschuilen achter de ‘vrije keuze’. Want we weten: wanneer je opgroeit in een omgeving waar vrouwen geen of weinig betaald werk verrichten, beperkt dat sterk de ontwikkeling van je arbeidswens. Afwijken van het heersende model van de mannelijke kostwinner is lastig. Zelfs wanneer aanstaande ouders zich voornemen zorgtaken gelijk te verdelen, vallen ze vaak terug in traditionele rolpatronen. Dit alles met grote gevolgen, want na een scheiding gaan vrouwen er volgens het CBS bijna 25 procent in koopkracht op achteruit (mannen gaan er bijna 4 procent op vóóruit). Armoede ligt voor vrouwen keihard op de loer.

Hoe dan wel? Garandeer dat vrouwen én mannen geen carrièrehinder ondervinden wanneer zij besluiten substantieel, maar niet voltijds te blijven werken. Maak daarom in een nieuw regeerakkoord ruimte voor de sociale partners om betere afspraken te kunnen maken over de combinatie van arbeid en zorg. Zorg als overheid actief voor goede voorlichting over juist die thema’s die in de opvoeding en aan de keukentafel vaak onbesproken blijven. Zet bijvoorbeeld consultatiebureaus in om te waarborgen dat er geen kersverse ouders meer zijn die niet weten wat de financiële implicaties van keuzes in hun gezins- en carrièreplanning kunnen zijn voor hun loopbaan, inkomen en pensioen. En begin vroeg: maak rolpatronen en carrièrekeuzes met meiden én met jongens bespreekbaar – van de basisschool tot aan de eerste baan.

Want als de politiek geen maatregelen neemt om normerende rolpatronen te doorbreken, hebben we straks lege crèches en vrouwen in armoede.

Lees ook:

Gratis kinderopvang? Dat is iets om serieus te nemen

D66-leider Sigrid Kaag pleit voor gratis kinderopvang. Dat kost wat, maar lost ook twee nijpende problemen op, schrijft Irene van Staveren.

FNV wil gratis kinderopvang voor iedereen

De FNV wil dat de kinderopvang in Nederland een gratis basisvoorziening wordt voor iedereen. Dat zegt vicevoorzitter Tuur Elzinga van de vakbond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden