OpinieGeweld in de ggz

Geweld in de ggz is niet iets dat er nu eenmaal bij hoort

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Het aantal geweldsincidenten in de ggz neemt toe. De veiligheid van de medewerkers moet verbeteren, want agressie hoort er echt niet bij, stelt Janne Punski-Hoogervorst, basisarts in de psychiatrie.

Tot grote verbijstering en intens verdriet kwam vorige week het nieuws naar buiten dat op één van de Haagse afdelingen van Parnassia, een toonaangevende psychiatrische instelling, zich een ernstig geweldsincident heeft afgespeeld. Twee personeelsleden zijn hierbij, terwijl zij aan het werk waren, neergeschoten. Na vechtend voor hun leven overgebracht te zijn naar het ziekenhuis, is één van hen inmiddels overleden.

Helaas is deze geweldpleging geen geïsoleerd incident. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat het aantal agressie-incidenten in de zorg de laatste jaren gestaag toeneemt, wat uiteraard leidt tot een toenemend gevoel van onveiligheid onder zorgverleners. Niet alleen binnen de ggz, ook binnen algemene ziekenhuizen, ambulancezorg en sociale hulpverlening neemt het aantal fysieke en verbale bedreigingen toe.

Het complexe aan de ggz is echter dat agressie en psychopathologie elkaar soms sterk overlappen. Waar de ene patiënt bijvoorbeeld als wilsonbekwaam ten aanzien van zijn of haar agressief handelen wordt verklaard, is een ander zich volledig bewust van het doen of laten. En wilsbekwaam betekent verantwoordelijk. Tegelijkertijd is een belangrijk kenmerk van veel stoornissen, zeker binnen de gesloten klinische afdelingen, dat die vaak een gebrek aan inzicht in de symptomen veroorzaken. Onbegrip hierover resulteert helaas regelmatig in frictie tussen de patiënt en de zorgverlener, wat een broedplaats kan zijn voor agressie. Zeker wanneer hier niet correct op wordt ingespeeld.

Noodalarm

Bij het werk in psychiatrische klinieken is veiligheid een alomvattend onderdeel van de dagelijkse praktijk. Bij binnenkomst pak je een noodalarm, je bent te allen tijde op de hoogte van de dichtstbijzijnde uitgang en risicovolle situaties ga je nooit alleen aan. Ondanks alle veiligheidsmaatregelen ben je je er bewust van dat op elk moment een onverwachte situatie kan optreden, inclusief geweld.

Maar tot op welke hoogte is geweld geaccepteerd als risico van het vak? Wanneer een patiënt zich grof verbaal uit? Met slaande vuist op je afkomt? Je bedreigende berichten stuurt of naar een mes grijpt? Je opzoekt met een geweer?

Het is belangrijk te beseffen dat de veiligheid niet slechts beperkt is tot het werk op de afdeling. Ook buiten de klinieken ligt de psychiatrie regelmatig onder vuur. Het is helaas nog altijd een sterk gestigmatiseerd zorggebied, waarover veel onbegrip heerst.

Hoe vaak worden psychiaters weggezet als pillenverkopers? Schuldig bevonden aan etiketten plakken en het medicaliseren van normaal – zij het wellicht iets afwijkend – gedrag? Wanneer dergelijke opvattingen niet voldoende worden besproken, leiden ze tot normalisatie van de overtuiging dat psychiatrie flauwekul is en dat psychiaters het probleem vormen.

Het grootste gevaar hiervan is dat het in het ergste geval leidt tot het actief afzetten tegen de psychiatrie, al dan niet met geweld. En tot hoever kan de ggz dan gaan om zorgmedewerkers te beschermen? Zowel binnen de eigen deuren als buiten op straat?

Cruciale vraag

Een daaruit voortvloeiende vraag is daarom: wat is de rol van de maatschappelijke opvatting over psychiatrie en geestesziekten in het voorkomen van agressie binnen de ggz? Het is een vraag waarop geen eenduidig antwoord bestaat, maar het is een cruciale vraag om te stellen wanneer we de stijgende lijn van agressie-incidenten in de zorg willen doorbreken.

Een aanslag op een advocaat of misdaadverslaggever wordt gezien als een aanslag op de rechtsstaat. Maar wanneer een aanslag op een psychiater of andere ggz-medewerker niet wordt gezien als een aanslag op het gezondheidszorgstelsel, wordt een belangrijke mogelijkheid om de veiligheid in de zorg verder te verbeteren toch echt gemist.

Lees ook:

Nieuwe wet zorgt voor onveiligheid in de geestelijke gezondheidszorg. ‘Zo wordt de ggz een afvoerputje’

Nieuwe wet zorgt voor onveiligheid in de geestelijke gezondheidszorg. ‘Zo wordt de ggz een afvoerputje’

Agenten voelen zich gedwongen tot geweld tegen mensen in psychische nood

Agenten vinden dat ze onvoldoende leren omgaan met verwarde mensen. Ze voelen zich vaak machteloos. Politiegeweld in zulke situaties heeft al geleid tot ernstig gewonden en sterfgevallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden