COLUMN

Gemeenteraden worden aan hun lot overgelaten

Lex Oomkes. Beeld Maartje Geels

Er waren optimisten die een bijkomend voordeel zagen in de enorme decentralisatie-operatie die het vorige kabinet uitvoerde. Grotere verantwoordelijkheid voor langdurige zorg, voor jeugdzorg en voor de arbeidsvoorziening betekende dat er meer echte politiek de gemeenteraden binnen zou komen. In die zin dat er afwegingen moeten worden gemaakt tussen appels en peren.

Was in het verleden de politiek keus of de lantaarnpaal voor huisnummer 163 diende te worden geplaatst dan wel tegenover het plantsoentje, nu is de vraag of er bezuinigd moet worden op de jeugdzorg om zo meer zorg voor ouderen te kunnen financieren. Meer echte politiek in de raad dus en dat zou het bouwwerk van Thorbecke nieuw leven inblazen. Lokale democratie zou weer gaan leven. Debatten op het scherpst van de snede en over onderwerpen die de kiezer direct raken.

Misschien. De echte mogelijkheid om na te gaan of die stelling enig realiteitsgehalte heeft zijn de raadsverkiezingen over drie maanden. Als politiek in gemeenteraden relevanter wordt, zou je meer belangstelling mogen verwachten bij de kiezer. Aldus de optimisten.

Een zinnige redenering. Maar ook een eenzijdige, want met niet meer dan één uitgangspunt: de hopelijk belangstellende burger. De vraag of gemeenteraden ook geëquipeerd zijn voor die zwaardere taak komt daarbij niet aan de orde.

Grimmige sfeer

De afgelopen tijd verscheen veel onderzoek over gemeenteraden dat niet al te vrolijk stemt. In veel raden heerst een grimmige sfeer, die uiteindelijk fnuikend is voor het gemeentebestuur, concludeerde bestuurskundige Arno Korsten. Minder dan 35 procent van de raadsleden heeft genoeg tijd om hun raadswerk echt serieus te nemen, bleek uit een enquête onder raadsgriffiers. Raadsleden hebben volstrekt geen zicht op taken die hun gemeente in samenwerking met andere gemeenten uitvoert, meldde Raadslid Nu na onderzoek onder gemeenteraadsleden. Juist die nieuwe door de centrale overheid overgehevelde taken worden veelal in samenwerkingsverbanden tussen gemeenten uitgevoerd.

Is het gek dat NRC Handelsblad na een rondgang langs gemeenten concludeerde dat het moeilijk is, zo niet onmogelijk, om mensen warm te krijgen kandidaat te gaan staan voor de raadsverkiezingen van maart? Zo laat je het bestuur van gemeenten vanzelf over aan degenen die het dorp of de stad als hun persoonlijk eigendom beschouwen. Zo krijg je affaires als rond Jos van Rey in Roermond of Jo Palmen in Brunssum.

Een raadslid in een kleine gemeente (tot maximaal 24.000 inwoners) krijgt een vergoeding van hooguit ruim 600 euro bruto per maand. Daarvoor moet hij of zij niet alleen vergaderingen in de raad of raadscommissies bijwonen, maar ook stukken lezen, met fractiegenoten standpunten bepalen en, steeds vaker, aanwezig zijn op inspraak- of voorlichtingsavonden. En sommige weten dan ook nog eens tijd vrij te maken voor een eigen spreekuur.

Het vorige kabinet heeft verzuimd na te denken over de vraag of al die decentralisaties wellicht ook gevolgen zouden moeten hebben voor de lokale democratie.

Er is geen extra geld voor het lokale bestuur beschikbaar gekomen en over de vraag of er structurele ondersteuning moet komen voor raadsleden is al helemaal niet nagedacht.

Het huidige kabinet heeft helaas dit verzuim niet goedgemaakt. In het regeerakkoord wordt alleen aangekondigd dat er voorzieningen worden getroffen waardoor raadsleden meer zicht op samenwerkingsverbanden moeten krijgen. Gemeenteraden worden wat financiën en ondersteuning betreft aan hun lot overgelaten.

Lex Oomkes schrijft iedere week een column over politiek. Lees eerdere afleveringen terug op trouw.nl/lexoomkes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden