OpinieGemeentebestuur

Gemeenten, gebruik de vrijheid van de wet om de beste persoon te benoemen als wethouder

Een zakencollege, met wethouders die vanwege hun expertise in plaats van hun lidmaatschap van een politieke partij worden gekozen, zou de kwaliteit van het lokaal bestuur flink verhogen, aldus Peter Koekoek, griffier in Tynaarlo en raadslid in Hoogeveen.   

Sinds de jaren zeventig kennen gemeenten coalitie­colleges, maar dit systeem loopt vast en ons bestuur verzandt in politiek ­gekibbel. Het is tijd voor herwaar­dering en professionalisering van ­zowel college als raad.

Het huidige systeem van meerderheidscoalities vormt een bron van frustraties. Coalitiefracties en wethouders zijn gebonden aan coalitieakkoorden. Oppositiefracties hebben marginale invloed. In veel raadsdebatten is een alternatieve agenda merkbaar: los van de inhoud de coalitie beschermen dan wel beschadigen. Wethouders zonder bestuurlijke ervaring beheren begrotingen van honderden miljoenen.

Dit alles ziet de samenleving ook; ze haakt af door politiek gekrakeel en zichtbare incompetentie.

Het huidige systeem wordt in geen enkele wet voorgeschreven. De wet geeft juist veel vrijheid voor wethoudersbenoemingen. Wat als de raad deze vrijheid eens zou pakken en, los van politieke partijbelangen en coalitieonderhandelingen, op zoek zou gaan naar de beste persoon voor de functie? Als de band tussen politieke partijen en wethouders wordt doorgesneden, krijgen zowel wethouders als fracties meer vrijheid om vrijuit te spreken in de raad. Er komt meer ruimte voor de inhoud, zonder alternatieve agenda, met meer kans voor alle fracties om zich te profileren. Deze nieuwe vrijheid zal de onderlinge verhoudingen in veel raden sterk verbeteren.

Alle fracties worden medeverantwoor­delijk voor het vinden van meerderheidsbesluiten 

Uiteraard gaat meer vrijheid ­gepaard met meer verantwoordelijkheid. In het huidige systeem kunnen oppositiefracties bijvoorbeeld tegen een gemeentebegroting stemmen om een signaal af te geven; de meerderheidscoalitie zorgt er toch wel voor dat de begroting wordt vastgesteld. In een systeem zonder coalitiemeerderheid kan een begroting ‘per ongeluk’ worden weggestemd. Zonder automatische meerderheid zijn alle fracties medeverantwoor­delijk voor het vinden van meerderheidsbesluiten om het bestuur niet vast te laten lopen.

Behalve vrijheid en verantwoordelijkheid maakt zo’n nieuwe werkwijze ook een kwaliteitsslag mogelijk. Wethouders kunnen puur op ­basis van kwaliteit of specifieke ­kennis benoemd worden. Ook dwingt het hen met kwalitatief goede en politiek haalbare voorstellen te komen. Tot slot worden fracties gedwongen tot een beter inhoudelijk debat en goede samenwerking.

Voor beter lokaal bestuur zijn geen nieuwe wetten nodig, maar ander gedrag en andere werkwijzen.

Lees ook:

Het zakencollege wint terrein: gemeenteraden willen samen wethouders aanwijzen

De nieuwe gemeenteraden met véél kleine fracties dreigen Nederland onbestuurbaar te maken, maar een alternatieve vorming van het college kan uitkomst bieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden